2-1 مقدمه…………………… 7

2-2 روند تحول زبان‌ها…………………… 8

2-2-1 زبان‌های همه منظوره ……………………8

2-2-2 صفحه گسترده‌ها و زبان‌های نسل چهارم……….. 8

2-1 مقدمه…………………… 7

2-2 روند تحول زبان‌ها…………………… 8

2-2-1 زبان‌های همه منظوره ……………………8

2-2-2 صفحه گسترده‌ها و زبان‌های نسل چهارم……….. 8

2-2-3 برنامه‌نویسی زبان گرا ……………………9

2-4 برنامه در برنامه‌نویسی زبان گرا…………………… 13

2-5 زبان‌های خاص دامنه……………………. 16

2-5-1 طراحی و پیاده‌سازی زبان خاص دامنه……………………. 18

2-5-2 انواع زبان‌های خاص دامنه……………………. 19

2-6 گرووی، زبان میزبان……………………. 21

2-7 آزمون نرم‌افزار……………………. 23

2-7-1 اهداف آزمون……………………. 24

2-7-2 انواع آزمون……………………. 25

2-7-2-1 آزمون جعبه سفید…………………… 25

2-7-2-2 آزمون جعبه سیاه…………………… 25

2-8 کارهای مرتبط…………………….. 27

فصل سوم: روش تحقیق

3-1 مقدمه…………………… 34

3-2 آزمون نرم‌افزار……………………. 34

3-3 مشکلات پیش روی آزمون‌نویس‌ها…………………… 35

3-4 زبان خاص دامنه برای آزمون دامنه……………………. 35

3-4-1 نیاز به وجود یک زبان خاص دامنه برای دامنه آزمون بار………. 36

3-5 آزمون نرم‌افزارهای تحت وب……………………… 37

3-5-1 آزمون‌های سمت مشتری…………………….. 37

3-6 معماری سیستم پیشنهادی…………………….. 38

3-7 پارامترهای مؤثر در آزمون بار……………………. 40

3-7-1 پارامترهای زمانی…………………….. 40

3-7-2 پارامترهای مشخص‌کننده رخداد خطا در برنامه……………… 40

3-8 چارچوب‌های مورد استفاده جهت آزمون نرم‌افزارهای تحت وب……….. 41

3-9 طرح پیشنهادی…………………….. 44

3-9-1 تعریف آزمون بار……………………. 45

3-9-1-1 فرآیندهای مورد نیاز برای آزمون بار……………………. 47

3-9-2 بررسی ساختار چهارچوب جب……………………… 47

3-9-3 نحو زبان خاص دامنه پیشنهادی…………………….. 49

3-9-3-1 ساختار کلی هر آزمون بار در زبان خاص دامنه پیشنهادی…………. 50

3-9-3-1-1 انتخابگرها…………………… 50

3-9-3-1-2 رخدادها…………………… 55

3-9-3-1-3 ایجاد رخدادها…………………… 56

3-9-3-1-4 بارگذاری اطلاعات از فایل…………………….. 56

فصل چهارم: محاسبات و یافته ­های تحقیق

4-1 مقدمه…………………… 58

4-2 آزمون زبان خاص دامنه پیشنهادی…………………….. 58

4-2-1 برنامه کاربردی 1: ورود و مشاهده نتیجه……………………. 60

4-2-2 برنامه کاربردی 2: ثبت‌نام در سایت……………………… 65

4-3 دستاورد زبان خاص دامنه پیشنهادی…………………….. 69

4-4 کاستی‌های DSL پیشنهادی…………………….. 69

فصل پنجم : نتیجه­ گیری و پیشنهادات

2-1 مقدمه…………………… 7 2-2 روند تحول زبان‌ها…………………… 8 2-2-1 زبان‌های همه منظوره ……………………8 2-2-2 صفحه گسترده‌ها و زبان‌های نسل چهارم……….. 8 2-2-3 برنامه‌نویسی زبان گرا ……………………9 2-4 برنامه در برنامه‌نویسی زبان گرا…………………… 13 2-5 زبان‌های خاص دامنه……………………. 16 2-5-1 طراحی و پیاده‌سازی زبان خاص دامنه……………………. 18 2-5-2 انواع زبان‌های خاص دامنه……………………. 19 2-6 گرووی، زبان میزبان……………………. 21 2-7 آزمون نرم‌افزار……………………. 23 2-7-1 اهداف آزمون……………………. 24 2-7-2 انواع آزمون……………………. 25 2-7-2-1 آزمون جعبه سفید…………………… 25 2-7-2-2 آزمون جعبه سیاه…………………… 25 2-8 کارهای مرتبط…………………….. 27 فصل سوم: روش تحقیق 3-1 مقدمه…………………… 34 3-2 آزمون نرم‌افزار……………………. 34 3-3 مشکلات پیش روی آزمون‌نویس‌ها…………………… 35 3-4 زبان خاص دامنه برای آزمون دامنه……………………. 35 3-4-1 نیاز به وجود یک زبان خاص دامنه برای دامنه آزمون بار………. 36 3-5 آزمون نرم‌افزارهای تحت وب……………………… 37 3-5-1 آزمون‌های سمت مشتری…………………….. 37 3-6 معماری سیستم پیشنهادی…………………….. 38 3-7 پارامترهای مؤثر در آزمون بار……………………. 40 3-7-1 پارامترهای زمانی…………………….. 40 3-7-2 پارامترهای مشخص‌کننده رخداد خطا در برنامه……………… 40 3-8 چارچوب‌های مورد استفاده جهت آزمون نرم‌افزارهای تحت وب……….. 41 3-9 طرح پیشنهادی…………………….. 44 3-9-1 تعریف آزمون بار……………………. 45 3-9-1-1 فرآیندهای مورد نیاز برای آزمون بار……………………. 47 3-9-2 بررسی ساختار چهارچوب جب……………………… 47 3-9-3 نحو زبان خاص دامنه پیشنهادی…………………….. 49 3-9-3-1 ساختار کلی هر آزمون بار در زبان خاص دامنه پیشنهادی…………. 50 3-9-3-1-1 انتخابگرها…………………… 50 3-9-3-1-2 رخدادها…………………… 55 3-9-3-1-3 ایجاد رخدادها…………………… 56 3-9-3-1-4 بارگذاری اطلاعات از فایل…………………….. 56 فصل چهارم: محاسبات و یافته ­های تحقیق 4-1 مقدمه…………………… 58 4-2 آزمون زبان خاص دامنه پیشنهادی…………………….. 58 4-2-1 برنامه کاربردی 1: ورود و مشاهده نتیجه……………………. 60 4-2-2 برنامه کاربردی 2: ثبت‌نام در سایت……………………… 65 4-3 دستاورد زبان خاص دامنه پیشنهادی…………………….. 69 4-4 کاستی‌های DSL پیشنهادی…………………….. 69 فصل پنجم : نتیجه­ گیری و پیشنهادات 5-1 نتیجه‌گیری…………………….. 72 5-2 کارهای آینده…………………… 76 پیوست الف: معرفی زبان گرووی……………… 78 ویژگی‌های گرووی…………………….. 79 قدرت در کد گرووی…………………….. 81 محیط توسعه یکپارچه گرووی و پشتیبانی ویرایشگر………… 82 پیوست ب: واژه‌نامه فارسی به انگلیسی…………………….. 83 پیوست ج: واژه‌نامه انگلیسی به فارسی…………………….. 85 فهرست مراجع ……………………….87 چکیده: این پایان‌نامه در مورد طراحی و پیاده‌سازی یک زبان خاص دامنه جهت انجام آزمون بار روی برنامه‌های کاربردی تحت وب است. زبان‌های خاص دامنه، زبان‌هایی هستند که برای انجام اموری در حوزه خاص و با هدف سهولت در تولید برنامه‌ها طراحی می‌شوند. در توسعه هر سیستم نرم‌افزاری، مرحله آزمون نرم‌افزار از جهات مختلف اهمیت بسیار داشته و زمان و هزینه زیادی را تحمیل می‌کند. برای نرم‌افزارهای تحت وب، آزمون بار از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف از این پایان­نامه، ارائه زبانی است که با استفاده از آن بتوان آزمون بار برای برنامه‌های کاربردی تحت وب را با سهولت و سرعت بیشتر و با هزینه و تخصص کمتری انجام داد. در این حوزه، زبان‌های خاص دامنه به منظور انجام آزمون‌‌های واحد و آزمون‌های کاربردی ارائه‌شده‌اند. هرچند با استفاده از برخی قابلیت‌های این زبان‌ها و ترکیب آن‌ها با امکانات زبان‌های همه منظوره، می‌توان آزمون بار نیز انجام داد، اما نمی‌توان از آن‌ها به عنوان یک زبان خاص دامنه جهت آزمون بار نام برد زیرا کاربران همچنان با برخی دشواری‌های زبان‌های همه منظوره درگیر هستند؛ به عبارت دیگر زبان خاص دامنه‌ای که تنها مختص آزمون بار باشد، طراحی و یا گزارش نشده است. این پایان‌نامه در واقع پاسخی به این نیاز است. زبان خاص دامنه پیشنهادی بر مبنای زبان گرووی و چارچوب‌های جِب و اسپاک بنانهاده شده و قادر است تمامی سناریوهایی که یک کاربر انسانی در یک صفحه وب انجام می­دهد را پشتیبانی نماید. در این زبان کاربر می‌تواند مشخص کند که برنامه کاربردی مورد نظر وی، با چه تعداد کاربر به صورت همزمان مورد آزمون قرار گیرد. همچنین امکان ذخیره خروجی و نتایج آزمون به قالب‌هایی مانند XML، XLS، CSV و TXT در نظر گرفته‌شده تا نتایج به راحتی در نرم‌افزارهای تحلیلی و آماری مورد استفاده باشد. در این پایان­نامه برای دو برنامه کاربردی تحت وب که سناریوهای متداولی هستند، دو آزمون بار انجام‌شده تا صحت عملکرد زبان در انجام آزمون بار مشخص شود. بر اساس این آزمون­ها، زبان خاص دامنه پیشنهادی زمان ایجاد یک آزمون بار را به طور تقریبی تا 40 برابر برای زبان‌های سطح بالایی چون Java و C# کاهش می‌دهد. این میزان کاهش برای زبان سطح پایین‌تری چون C++ تا 80 برابر نیز می‌رسد. از نظر کد نویسی نیز استفاده از زبان خاص دامنه پیشنهادی برای زبان‌های سطح بالای مذکور تا 6 برابر و برای زبان سطح پایینی چون C++، 10 تا 12 برابر حجم کد نویسی را کاهش می‌دهد. فصل اول: مقدمه و کلیات تحقیق 1-1- مقدمه امروزه برنامه­های کاربردی و نرم‌افزاری نقش بسزایی در زندگی روزمره دارند و بنابراین نیاز است هرگونه خطا در این برنامه­ها به حداقل مقدار ممکن برسد. در این میان برنامه­های کاربردی وب از جمله برنامه­هایی هستند که بیشتر از بقیه مورد استفاده قرارگرفته و اهمیت یافته­اند لذا آزمون آن­ها نیز بسیار مورد توجه است. به دلیل تخصصی بودن حوزه­ی آزمون نرم­افزار، زبان­های خاص دامنه متعددی برای این حوزه به وجود آمده­اند که نسبت به زبان­های همه‌منظوره کاراتر عمل می­کنند. یکی از این حوزه­ها آزمون برنامه­های کاربردی وب است. در اکثر روش‌های تولید برنامه­های کاربردی فاز آزمون وجود دارد؛ اما در مورد برنامه­های کاربردی وب این قضیه کمی متفاوت است چرا که این برنامه­های کاربردی دو بخشی هستند. بخشی از آن­ها به قسمت سرور مربوط می­شود و بخش دیگر از مرورگر کاربر به سمت سرور رفته و از دید کاربر بررسی می­شوند؛ بنابراین برای برنامه­های کاربردی وب دو نوع آزمون برای دو بخش مختلف صورت می‌پذیرد [1]: آزمون الگوریتم‌ها و عناصر داخلی سرور آزمون این برنامه‌ها از دید کاربر و آزمون موارد کاربری سیستم چارچوب‌های متعددی وجود دارند که کار و تعامل با برنامه‌های کاربردی وب را ساده‌تر ساخته و به خودکارسازی آزمون آن‌ها می‌پردازند که نمونه­هایی از آن­ها عبارتند از جب[1]، کانو[2]، گردل[3] و… که با زبان گرووی[4] طراحی‌شده‌اند چرا که زبان گرووی از جهات مختلفی که در فصل‌های آتی ذکر خواهد شد، مناسب‌تر از هر زبان دیگری برای انجام این کار است. بر خلاف گذشته که فقط آزمون واحد برای برنامه‌های کاربردی وب انجام می‌شد، این چارچوب‌ها زمینه‌ی ایجاد آزمون عملکردی را نیز فراهم می­کنند. از آنجا که آزمون برنامه‌های کاربردی وب با این چارچوب‌ها ساده‌تر انجام می‌گیرد و در بین آن‌ها محیط جب با دیگر چارچوب‌ها و تمام مرورگرها سازگار است، از آن استفاده شده است تا زبانی برای آزمون بار در برنامه‌های کاربردی وب طراحی شود. 1-2- بیان مسئله اهمیت آزمون نرم‌افزار و اثرات آن بر كیفیت نرم‌افزار کاملاً واضح است. نوشتن آزمون‌ها کاری گران‌قیمت، خواندن آن‌ها مشقت‌بار و نگهداری‌شان بسیار دشوار است. برای کار با این حوزه به تخصص بالایی نیاز است به همین دلیل این تفکر به وجود آمده است که برای دامنه‌ی آزمون نرم‌افزار، زبانی طراحی شود تا آزمون‌ها با تمرکز و تخصص بیشتری انجام گیرند. آزمون عملکردی برنامه‌های کاربردی وب به طور موثر، همواره یک چالش بوده است چرا که با وجود دشواری که در مسیر نوشتن و آزمون این برنامه‌ها وجود دارد اما باز هم تا کنون فقط آزمون واحد به صورت سنتی برای وب وجود داشته است .[1] برخی از اشکالات اساسی در یک برنامه وب، مواردی هستند که یک آزمون واحد هیچ راهی برای بررسی آن‌ها ندارد. متأسفانه، تحقیقات انجام‌شده نشان می‌دهد که استفاده از ابزارها برای نوشتن و اجرای آزمون عملکردی دست و پاگیر هستند. تفاوت‌های موجود در مرورگرها و محیط‌ها باعث شده است که اجرای آزمون‌ها توسط توسعه‌دهندگان بر روی رایانه‌های مختلف تبدیل به یک چالش شود و یا اینکه اجرای آن عملی نباشد. همچنین نشان‌دهنده‌ی این است که حتی پس از سرمایه­گذاری زمان و تلاش برای نوشتن آزمون عملکردی، آن‌ها تمایل دارند که بسیار شکننده باشند و همچنین فهم آن‌ها برای توسعه‌دهندگان دیگر مشکل است. در این پایان‌نامه از جب که تمامی این موارد را تغییر داده و محیطی ساده فراهم آورده است تا بتوان با برنامه‌های کاربردی وب به سادگی تعامل برقرار کرد، استفاده شده است تا یکی از این چالش­ها برطرف شده و با طراحی یک زبان خاص دامنه، آزمون عملکردی برای حوزه‌ی آزمون بار وب‌سایت صورت پذیرد تا بتوان برنامه‌های کاربردی وب را باکیفیت بالاتر عرضه داشت. 1-3- مشکل طراحی زبان خاص دامنه برای آزمون بار این که جب یک چهارچوب مناسب جهت ارتباط با صفحات وب و کار با آن‌ها است و به ما اجازه می‌دهد که بتوان از طریق یک رابط برنامه‌نویسی، در قالب یک زبان خاص دامنه، با تمامی تگ‌های صفحه وب مورد نظر ارتباط برقرار کنیم، به تنهایی برای آن چه که ما به دنبال آن هستیم کافی نخواهد بود. طراحی و اجرای یک آزمون عملکرد، به خصوص در مورد این پایان‌نامه که هدفش آزمون بار بر روی یک نرم‌افزار وب است، بسیار فراتر از کار با تگ‌های یک صفحه و ساخت درخواست‌های GET و POST پروتکل HTTP است. اندازه‌گیری زمان اجرا، اندازه‌گیری میزان اطلاعات جا به جا شده و همین طور بررسی پاسخ‌های HTTP بازگشتی از سرویس‌دهنده وب، خود از مواردی هستند که یک

5-1 نتیجه‌گیری…………………….. 72

5-2 کارهای آینده…………………… 76

پیوست الف: معرفی زبان گرووی……………… 78

ویژگی‌های گرووی…………………….. 79

قدرت در کد گرووی…………………….. 81

محیط توسعه یکپارچه گرووی و پشتیبانی ویرایشگر………… 82

پیوست ب: واژه‌نامه فارسی به انگلیسی…………………….. 83

پیوست ج: واژه‌نامه انگلیسی به فارسی…………………….. 85

فهرست مراجع ……………………….87

چکیده:

این پایان‌نامه در مورد طراحی و پیاده‌سازی یک زبان خاص دامنه جهت انجام آزمون بار روی برنامه‌های کاربردی تحت وب است. زبان‌های خاص دامنه، زبان‌هایی هستند که برای انجام اموری در حوزه خاص و با هدف سهولت در تولید برنامه‌ها طراحی می‌شوند. در توسعه هر سیستم نرم‌افزاری، مرحله آزمون نرم‌افزار از جهات مختلف اهمیت بسیار داشته و زمان و هزینه زیادی را تحمیل می‌کند. برای نرم‌افزارهای تحت وب، آزمون بار از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف از این پایان­نامه، ارائه زبانی است که با استفاده از آن بتوان آزمون بار برای برنامه‌های کاربردی تحت وب را با سهولت و سرعت بیشتر و با هزینه و تخصص کمتری انجام داد. در این حوزه، زبان‌های خاص دامنه به منظور انجام آزمون‌‌های واحد و آزمون‌های کاربردی ارائه‌شده‌اند. هرچند با استفاده از برخی قابلیت‌های این زبان‌ها و ترکیب آن‌ها با امکانات زبان‌های همه منظوره، می‌توان آزمون بار نیز انجام داد، اما نمی‌توان از آن‌ها به عنوان یک زبان خاص دامنه جهت آزمون بار نام برد زیرا کاربران همچنان با برخی دشواری‌های زبان‌های همه منظوره درگیر هستند؛ به عبارت دیگر زبان خاص دامنه‌ای که تنها مختص آزمون بار باشد، طراحی و یا گزارش نشده است. این پایان‌نامه در واقع پاسخی به این نیاز است. زبان خاص دامنه پیشنهادی بر مبنای زبان گرووی و چارچوب‌های جِب و اسپاک بنانهاده شده و قادر است تمامی سناریوهایی که یک کاربر انسانی در یک صفحه وب انجام می­دهد را پشتیبانی نماید. در این زبان کاربر می‌تواند مشخص کند که برنامه کاربردی مورد نظر وی، با چه تعداد کاربر به صورت همزمان مورد آزمون قرار گیرد. همچنین امکان ذخیره خروجی و نتایج آزمون به قالب‌هایی مانند XML، XLS، CSV و TXT در نظر گرفته‌شده تا نتایج به راحتی در نرم‌افزارهای تحلیلی و آماری مورد استفاده باشد. در این پایان­نامه برای دو برنامه کاربردی تحت وب که سناریوهای متداولی هستند، دو آزمون بار انجام‌شده تا صحت عملکرد زبان در انجام آزمون بار مشخص شود. بر اساس این آزمون­ها، زبان خاص دامنه پیشنهادی زمان ایجاد یک آزمون بار را به طور تقریبی تا 40 برابر برای زبان‌های سطح بالایی چون Java و C# کاهش می‌دهد. این میزان کاهش برای زبان سطح پایین‌تری چون C++ تا 80 برابر نیز می‌رسد. از نظر کد نویسی نیز استفاده از زبان خاص دامنه پیشنهادی برای زبان‌های سطح بالای مذکور تا 6 برابر و برای زبان سطح پایینی چون C++، 10 تا 12 برابر حجم کد نویسی را کاهش می‌دهد.

فصل اول: مقدمه و کلیات تحقیق

1-1- مقدمه

امروزه برنامه­های کاربردی و نرم‌افزاری نقش بسزایی در زندگی روزمره دارند و بنابراین نیاز است هرگونه خطا در این برنامه­ها به حداقل مقدار ممکن برسد. در این میان برنامه­های کاربردی وب از جمله برنامه­هایی هستند که بیشتر از بقیه مورد استفاده قرارگرفته و اهمیت یافته­اند لذا آزمون آن­ها نیز بسیار مورد توجه است. به دلیل تخصصی بودن حوزه­ی آزمون نرم­افزار، زبان­های خاص دامنه متعددی برای این حوزه به وجود آمده­اند که نسبت به زبان­های همه‌منظوره کاراتر عمل می­کنند. یکی از این حوزه­ها آزمون برنامه­های کاربردی وب است. در اکثر روش‌های تولید برنامه­های کاربردی فاز آزمون وجود دارد؛ اما در مورد برنامه­های کاربردی وب این قضیه کمی متفاوت است چرا که این برنامه­های کاربردی دو بخشی هستند. بخشی از آن­ها به قسمت سرور مربوط می­شود و بخش دیگر از مرورگر کاربر به سمت سرور رفته و از دید کاربر بررسی می­شوند؛ بنابراین برای برنامه­های کاربردی وب دو نوع آزمون برای دو بخش مختلف صورت می‌پذیرد [1]:

آزمون الگوریتم‌ها و عناصر داخلی سرور
آزمون این برنامه‌ها از دید کاربر و آزمون موارد کاربری سیستم
چارچوب‌های متعددی وجود دارند که کار و تعامل با برنامه‌های کاربردی وب را ساده‌تر ساخته و به خودکارسازی آزمون آن‌ها می‌پردازند که نمونه­هایی از آن­ها عبارتند از جب[1]، کانو[2]، گردل[3] و… که با زبان گرووی[4] طراحی‌شده‌اند چرا که زبان گرووی از جهات مختلفی که در فصل‌های آتی ذکر خواهد شد، مناسب‌تر از هر زبان دیگری برای انجام این کار است. بر خلاف گذشته که فقط آزمون واحد برای برنامه‌های کاربردی وب انجام می‌شد، این چارچوب‌ها زمینه‌ی ایجاد آزمون عملکردی را نیز فراهم می­کنند. از آنجا که آزمون برنامه‌های کاربردی وب با این چارچوب‌ها ساده‌تر انجام می‌گیرد و در بین آن‌ها محیط جب با دیگر چارچوب‌ها و تمام مرورگرها سازگار است، از آن استفاده شده است تا زبانی برای آزمون بار در برنامه‌های کاربردی وب طراحی شود.

1-2- بیان مسئله

اهمیت آزمون نرم‌افزار و اثرات آن بر كیفیت نرم‌افزار کاملاً واضح است. نوشتن آزمون‌ها کاری گران‌قیمت، خواندن آن‌ها مشقت‌بار و نگهداری‌شان بسیار دشوار است. برای کار با این حوزه به تخصص بالایی نیاز است به همین دلیل این تفکر به وجود آمده است که برای دامنه‌ی آزمون نرم‌افزار، زبانی طراحی شود تا آزمون‌ها با تمرکز و تخصص بیشتری انجام گیرند. آزمون عملکردی برنامه‌های کاربردی وب به طور موثر، همواره یک چالش بوده است چرا که با وجود دشواری که در مسیر نوشتن و آزمون این برنامه‌ها وجود دارد اما باز هم تا کنون فقط آزمون واحد به صورت سنتی برای وب وجود داشته است .[1] برخی از اشکالات اساسی در یک برنامه وب، مواردی هستند که یک آزمون واحد هیچ راهی برای بررسی آن‌ها ندارد.

متأسفانه، تحقیقات انجام‌شده نشان می‌دهد که استفاده از ابزارها برای نوشتن و اجرای آزمون عملکردی دست و پاگیر هستند. تفاوت‌های موجود در مرورگرها و محیط‌ها باعث شده است که اجرای آزمون‌ها توسط توسعه‌دهندگان بر روی رایانه‌های مختلف تبدیل به یک چالش شود و یا اینکه اجرای آن عملی نباشد. همچنین نشان‌دهنده‌ی این است که حتی پس از سرمایه­گذاری زمان و تلاش برای نوشتن آزمون عملکردی، آن‌ها تمایل دارند که بسیار شکننده باشند و همچنین فهم آن‌ها برای توسعه‌دهندگان دیگر مشکل است. در این پایان‌نامه از جب که تمامی این موارد را تغییر داده و محیطی ساده فراهم آورده است تا بتوان با برنامه‌های کاربردی وب به سادگی تعامل برقرار کرد، استفاده شده است تا یکی از این چالش­ها برطرف شده و با طراحی یک زبان خاص دامنه، آزمون عملکردی برای حوزه‌ی آزمون بار وب‌سایت صورت پذیرد تا بتوان برنامه‌های کاربردی وب را باکیفیت بالاتر عرضه داشت.

1-3- مشکل طراحی زبان خاص دامنه برای آزمون بار

این که جب یک چهارچوب مناسب جهت ارتباط با صفحات وب و کار با آن‌ها است و به ما اجازه می‌دهد که بتوان از طریق یک رابط برنامه‌نویسی، در قالب یک زبان خاص دامنه، با تمامی تگ‌های صفحه وب مورد نظر ارتباط برقرار کنیم، به تنهایی برای آن چه که ما به دنبال آن هستیم کافی نخواهد بود. طراحی و اجرای یک آزمون عملکرد، به خصوص در مورد این پایان‌نامه که هدفش آزمون بار بر روی یک نرم‌افزار وب است، بسیار فراتر از کار با تگ‌های یک صفحه و ساخت درخواست‌های GET و POST پروتکل HTTP است. اندازه‌گیری زمان اجرا، اندازه‌گیری میزان اطلاعات جا به جا شده و همین طور بررسی پاسخ‌های HTTP بازگشتی از سرویس‌دهنده وب، خود از مواردی هستند که یک

2-2-3 برنامه‌نویسی زبان گرا ……………………9

2-4 برنامه در برنامه‌نویسی زبان گرا…………………… 13

2-5 زبان‌های خاص دامنه……………………. 16

2-5-1 طراحی و پیاده‌سازی زبان خاص دامنه……………………. 18

2-5-2 انواع زبان‌های خاص دامنه……………………. 19

2-6 گرووی، زبان میزبان……………………. 21

2-7 آزمون نرم‌افزار……………………. 23

2-7-1 اهداف آزمون……………………. 24

2-7-2 انواع آزمون……………………. 25

2-7-2-1 آزمون جعبه سفید…………………… 25

2-7-2-2 آزمون جعبه سیاه…………………… 25

2-8 کارهای مرتبط…………………….. 27

فصل سوم: روش تحقیق

3-1 مقدمه…………………… 34

3-2 آزمون نرم‌افزار……………………. 34

3-3 مشکلات پیش روی آزمون‌نویس‌ها…………………… 35

3-4 زبان خاص دامنه برای آزمون دامنه……………………. 35

3-4-1 نیاز به وجود یک زبان خاص دامنه برای دامنه آزمون بار………. 36

3-5 آزمون نرم‌افزارهای تحت وب……………………… 37

3-5-1 آزمون‌های سمت مشتری…………………….. 37

3-6 معماری سیستم پیشنهادی…………………….. 38

3-7 پارامترهای مؤثر در آزمون بار……………………. 40

3-7-1 پارامترهای زمانی…………………….. 40

3-7-2 پارامترهای مشخص‌کننده رخداد خطا در برنامه……………… 40

3-8 چارچوب‌های مورد استفاده جهت آزمون نرم‌افزارهای تحت وب……….. 41

3-9 طرح پیشنهادی…………………….. 44

3-9-1 تعریف آزمون بار……………………. 45

3-9-1-1 فرآیندهای مورد نیاز برای آزمون بار……………………. 47

3-9-2 بررسی ساختار چهارچوب جب……………………… 47

3-9-3 نحو زبان خاص دامنه پیشنهادی…………………….. 49

3-9-3-1 ساختار کلی هر آزمون بار در زبان خاص دامنه پیشنهادی…………. 50

3-9-3-1-1 انتخابگرها…………………… 50

3-9-3-1-2 رخدادها…………………… 55

3-9-3-1-3 ایجاد رخدادها…………………… 56

3-9-3-1-4 بارگذاری اطلاعات از فایل…………………….. 56

فصل چهارم: محاسبات و یافته ­های تحقیق

4-1 مقدمه…………………… 58

4-2 آزمون زبان خاص دامنه پیشنهادی…………………….. 58

4-2-1 برنامه کاربردی 1: ورود و مشاهده نتیجه……………………. 60

4-2-2 برنامه کاربردی 2: ثبت‌نام در سایت……………………… 65

4-3 دستاورد زبان خاص دامنه پیشنهادی…………………….. 69

4-4 کاستی‌های DSL پیشنهادی…………………….. 69

فصل پنجم : نتیجه­ گیری و پیشنهادات

5-1 نتیجه‌گیری…………………….. 72

5-2 کارهای آینده…………………… 76

پیوست الف: معرفی زبان گرووی……………… 78

ویژگی‌های گرووی…………………….. 79

قدرت در کد گرووی…………………….. 81

محیط توسعه یکپارچه گرووی و پشتیبانی ویرایشگر………… 82

پیوست ب: واژه‌نامه فارسی به انگلیسی…………………….. 83

پیوست ج: واژه‌نامه انگلیسی به فارسی…………………….. 85

فهرست مراجع ……………………….87

چکیده:

این پایان‌نامه در مورد طراحی و پیاده‌سازی یک زبان خاص دامنه جهت انجام آزمون بار روی برنامه‌های کاربردی تحت وب است. زبان‌های خاص دامنه، زبان‌هایی هستند که برای انجام اموری در حوزه خاص و با هدف سهولت در تولید برنامه‌ها طراحی می‌شوند. در توسعه هر سیستم نرم‌افزاری، مرحله آزمون نرم‌افزار از جهات مختلف اهمیت بسیار داشته و زمان و هزینه زیادی را تحمیل می‌کند. برای نرم‌افزارهای تحت وب، آزمون بار از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف از این پایان­نامه، ارائه زبانی است که با استفاده از آن بتوان آزمون بار برای برنامه‌های کاربردی تحت وب را با سهولت و سرعت بیشتر و با هزینه و تخصص کمتری انجام داد. در این حوزه، زبان‌های خاص دامنه به منظور انجام آزمون‌‌های واحد و آزمون‌های کاربردی ارائه‌شده‌اند. هرچند با استفاده از برخی قابلیت‌های این زبان‌ها و ترکیب آن‌ها با امکانات زبان‌های همه منظوره، می‌توان آزمون بار نیز انجام داد، اما نمی‌توان از آن‌ها به عنوان یک زبان خاص دامنه جهت آزمون بار نام برد زیرا کاربران همچنان با برخی دشواری‌های زبان‌های همه منظوره درگیر هستند؛ به عبارت دیگر زبان خاص دامنه‌ای که تنها مختص آزمون بار باشد، طراحی و یا گزارش نشده است. این پایان‌نامه در واقع پاسخی به این نیاز است. زبان خاص دامنه پیشنهادی بر مبنای زبان گرووی و چارچوب‌های جِب و اسپاک بنانهاده شده و قادر است تمامی سناریوهایی که یک کاربر انسانی در یک صفحه وب انجام می­دهد را پشتیبانی نماید. در این زبان کاربر می‌تواند مشخص کند که برنامه کاربردی مورد نظر وی، با چه تعداد کاربر به صورت همزمان مورد آزمون قرار گیرد. همچنین امکان ذخیره خروجی و نتایج آزمون به قالب‌هایی مانند XML، XLS، CSV و TXT در نظر گرفته‌شده تا نتایج به راحتی در نرم‌افزارهای تحلیلی و آماری مورد استفاده باشد. در این پایان­نامه برای دو برنامه کاربردی تحت وب که سناریوهای متداولی هستند، دو آزمون بار انجام‌شده تا صحت عملکرد زبان در انجام آزمون بار مشخص شود. بر اساس این آزمون­ها، زبان خاص دامنه پیشنهادی زمان ایجاد یک آزمون بار را به طور تقریبی تا 40 برابر برای زبان‌های سطح بالایی چون Java و C# کاهش می‌دهد. این میزان کاهش برای زبان سطح پایین‌تری چون C++ تا 80 برابر نیز می‌رسد. از نظر کد نویسی نیز استفاده از زبان خاص دامنه پیشنهادی برای زبان‌های سطح بالای مذکور تا 6 برابر و برای زبان سطح پایینی چون C++، 10 تا 12 برابر حجم کد نویسی را کاهش می‌دهد.

فصل اول: مقدمه و کلیات تحقیق

1-1- مقدمه

امروزه برنامه­های کاربردی و نرم‌افزاری نقش بسزایی در زندگی روزمره دارند و بنابراین نیاز است هرگونه خطا در این برنامه­ها به حداقل مقدار ممکن برسد. در این میان برنامه­های کاربردی وب از جمله برنامه­هایی هستند که بیشتر از بقیه مورد استفاده قرارگرفته و اهمیت یافته­اند لذا آزمون آن­ها نیز بسیار مورد توجه است. به دلیل تخصصی بودن حوزه­ی آزمون نرم­افزار، زبان­های خاص دامنه متعددی برای این حوزه به وجود آمده­اند که نسبت به زبان­های همه‌منظوره کاراتر عمل می­کنند. یکی از این حوزه­ها آزمون برنامه­های کاربردی وب است. در اکثر روش‌های تولید برنامه­های کاربردی فاز آزمون وجود دارد؛ اما در مورد برنامه­های کاربردی وب این قضیه کمی متفاوت است چرا که این برنامه­های کاربردی دو بخشی هستند. بخشی از آن­ها به قسمت سرور مربوط می­شود و بخش دیگر از مرورگر کاربر به سمت سرور رفته و از دید کاربر بررسی می­شوند؛ بنابراین برای برنامه­های کاربردی وب دو نوع آزمون برای دو بخش مختلف صورت می‌پذیرد [1]:

آزمون الگوریتم‌ها و عناصر داخلی سرور
آزمون این برنامه‌ها از دید کاربر و آزمون موارد کاربری سیستم
چارچوب‌های متعددی وجود دارند که کار و تعامل با برنامه‌های کاربردی وب را ساده‌تر ساخته و به خودکارسازی آزمون آن‌ها می‌پردازند که نمونه­هایی از آن­ها عبارتند از جب[1]، کانو[2]، گردل[3] و… که با زبان گرووی[4] طراحی‌شده‌اند چرا که زبان گرووی از جهات مختلفی که در فصل‌های آتی ذکر خواهد شد، مناسب‌تر از هر زبان دیگری برای انجام این کار است. بر خلاف گذشته که فقط آزمون واحد برای برنامه‌های کاربردی وب انجام می‌شد، این چارچوب‌ها زمینه‌ی ایجاد آزمون عملکردی را نیز فراهم می­کنند. از آنجا که آزمون برنامه‌های کاربردی وب با این چارچوب‌ها ساده‌تر انجام می‌گیرد و در بین آن‌ها محیط جب با دیگر چارچوب‌ها و تمام مرورگرها سازگار است، از آن استفاده شده است تا زبانی برای آزمون بار در برنامه‌های کاربردی وب طراحی شود.

1-2- بیان مسئله

اهمیت آزمون نرم‌افزار و اثرات آن بر كیفیت نرم‌افزار کاملاً واضح است. نوشتن آزمون‌ها کاری گران‌قیمت، خواندن آن‌ها مشقت‌بار و نگهداری‌شان بسیار دشوار است. برای کار با این حوزه به تخصص بالایی نیاز است به همین دلیل این تفکر به وجود آمده است که برای دامنه‌ی آزمون نرم‌افزار، زبانی طراحی شود تا آزمون‌ها با تمرکز و تخصص بیشتری انجام گیرند. آزمون عملکردی برنامه‌های کاربردی وب به طور موثر، همواره یک چالش بوده است چرا که با وجود دشواری که در مسیر نوشتن و آزمون این برنامه‌ها وجود دارد اما باز هم تا کنون فقط آزمون واحد به صورت سنتی برای وب وجود داشته است .[1] برخی از اشکالات اساسی در یک برنامه وب، مواردی هستند که یک آزمون واحد هیچ راهی برای بررسی آن‌ها ندارد.

متأسفانه، تحقیقات انجام‌شده نشان می‌دهد

2-1 مقدمه…………………… 7

2-2 روند تحول زبان‌ها…………………… 8

2-2-1 زبان‌های همه منظوره ……………………8

2-2-2 صفحه گسترده‌ها و زبان‌های نسل چهارم……….. 8

2-2-3 برنامه‌نویسی زبان گرا ……………………9

2-4 برنامه در برنامه‌نویسی زبان گرا…………………… 13

2-5 زبان‌های خاص دامنه……………………. 16

2-5-1 طراحی و پیاده‌سازی زبان خاص دامنه……………………. 18

2-5-2 انواع زبان‌های خاص دامنه……………………. 19

2-6 گرووی، زبان میزبان……………………. 21

2-7 آزمون نرم‌افزار……………………. 23

2-7-1 اهداف آزمون……………………. 24

2-7-2 انواع آزمون……………………. 25

2-7-2-1 آزمون جعبه سفید…………………… 25

2-7-2-2 آزمون جعبه سیاه…………………… 25

2-8 کارهای مرتبط…………………….. 27

فصل سوم: روش تحقیق

3-1 مقدمه…………………… 34

3-2 آزمون نرم‌افزار……………………. 34

3-3 مشکلات پیش روی آزمون‌نویس‌ها…………………… 35

3-4 زبان خاص دامنه برای آزمون دامنه……………………. 35

3-4-1 نیاز به وجود یک زبان خاص دامنه برای دامنه آزمون بار………. 36

3-5 آزمون نرم‌افزارهای تحت وب……………………… 37

3-5-1 آزمون‌های سمت مشتری…………………….. 37

3-6 معماری سیستم پیشنهادی…………………….. 38

3-7 پارامترهای مؤثر در آزمون بار……………………. 40

3-7-1 پارامترهای زمانی…………………….. 40

3-7-2 پارامترهای مشخص‌کننده رخداد خطا در برنامه……………… 40

3-8 چارچوب‌های مورد استفاده جهت آزمون نرم‌افزارهای تحت وب……….. 41

3-9 طرح پیشنهادی…………………….. 44

3-9-1 تعریف آزمون بار……………………. 45

3-9-1-1 فرآیندهای مورد نیاز برای آزمون بار……………………. 47

3-9-2 بررسی ساختار چهارچوب جب……………………… 47

3-9-3 نحو زبان خاص دامنه پیشنهادی…………………….. 49

3-9-3-1 ساختار کلی هر آزمون بار در زبان خاص دامنه پیشنهادی…………. 50

3-9-3-1-1 انتخابگرها…………………… 50

3-9-3-1-2 رخدادها…………………… 55

3-9-3-1-3 ایجاد رخدادها…………………… 56

3-9-3-1-4 بارگذاری اطلاعات از فایل…………………….. 56

فصل چهارم: محاسبات و یافته ­های تحقیق

4-1 مقدمه…………………… 58

4-2 آزمون زبان خاص دامنه پیشنهادی…………………….. 58

4-2-1 برنامه کاربردی 1: ورود و مشاهده نتیجه……………………. 60

4-2-2 برنامه کاربردی 2: ثبت‌نام در سایت……………………… 65

4-3 دستاورد زبان خاص دامنه پیشنهادی…………………….. 69

4-4 کاستی‌های DSL پیشنهادی…………………….. 69

فصل پنجم : نتیجه­ گیری و پیشنهادات

5-1 نتیجه‌گیری…………………….. 72

5-2 کارهای آینده…………………… 76

پیوست الف: معرفی زبان گرووی……………… 78

ویژگی‌های گرووی…………………….. 79

قدرت در کد گرووی…………………….. 81

محیط توسعه یکپارچه گرووی و پشتیبانی ویرایشگر………… 82

پیوست ب: واژه‌نامه فارسی به انگلیسی…………………….. 83

پیوست ج: واژه‌نامه انگلیسی به فارسی…………………….. 85

فهرست مراجع ……………………….87

چکیده:

این پایان‌نامه در مورد طراحی و پیاده‌سازی یک زبان خاص دامنه جهت انجام آزمون بار روی برنامه‌های کاربردی تحت وب است. زبان‌های خاص دامنه، زبان‌هایی هستند که برای انجام اموری در حوزه خاص و با هدف سهولت در تولید برنامه‌ها طراحی می‌شوند. در توسعه هر سیستم نرم‌افزاری، مرحله آزمون نرم‌افزار از جهات مختلف اهمیت بسیار داشته و زمان و هزینه زیادی را تحمیل می‌کند. برای نرم‌افزارهای تحت وب، آزمون بار از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف از این پایان­نامه، ارائه زبانی است که با استفاده از آن بتوان آزمون بار برای برنامه‌های کاربردی تحت وب را با سهولت و سرعت بیشتر و با هزینه و تخصص کمتری انجام داد. در این حوزه، زبان‌های خاص دامنه به منظور انجام آزمون‌‌های واحد و آزمون‌های کاربردی ارائه‌شده‌اند. هرچند با استفاده از برخی قابلیت‌های این زبان‌ها و ترکیب آن‌ها با امکانات زبان‌های همه منظوره، می‌توان آزمون بار نیز انجام داد، اما نمی‌توان از آن‌ها به عنوان یک زبان خاص دامنه جهت آزمون بار نام برد زیرا کاربران همچنان با برخی دشواری‌های زبان‌های همه منظوره درگیر هستند؛ به عبارت دیگر زبان خاص دامنه‌ای که تنها مختص آزمون بار باشد، طراحی و یا گزارش نشده است. این پایان‌نامه در واقع پاسخی به این نیاز است. زبان خاص دامنه پیشنهادی بر مبنای زبان گرووی و چارچوب‌های جِب و اسپاک بنانهاده شده و قادر است تمامی سناریوهایی که یک کاربر انسانی در یک صفحه وب انجام می­دهد را پشتیبانی نماید. در این زبان کاربر می‌تواند مشخص کند که برنامه کاربردی مورد نظر وی، با چه تعداد کاربر به صورت همزمان مورد آزمون قرار گیرد. همچنین امکان ذخیره خروجی و نتایج آزمون به قالب‌هایی مانند XML، XLS، CSV و TXT در نظر گرفته‌شده تا نتایج به راحتی در نرم‌افزارهای تحلیلی و آماری مورد استفاده باشد. در این پایان­نامه برای دو برنامه کاربردی تحت وب که سناریوهای متداولی هستند، دو آزمون بار انجام‌شده تا صحت عملکرد زبان در انجام آزمون بار مشخص شود. بر اساس این آزمون­ها، زبان خاص دامنه پیشنهادی زمان ایجاد یک آزمون بار را به طور تقریبی تا 40 برابر برای زبان‌های سطح بالایی چون Java و C# کاهش می‌دهد. این میزان کاهش برای زبان سطح پایین‌تری چون C++ تا 80 برابر نیز می‌رسد. از نظر کد نویسی نیز استفاده از زبان خاص دامنه پیشنهادی برای زبان‌های سطح بالای مذکور تا 6 برابر و برای زبان سطح پایینی چون C++، 10 تا 12 برابر حجم کد نویسی را کاهش می‌دهد.

فصل اول: مقدمه و کلیات تحقیق

1-1- مقدمه

امروزه برنامه­های کاربردی و نرم‌افزاری نقش بسزایی در زندگی روزمره دارند و بنابراین نیاز است هرگونه خطا در این برنامه­ها به حداقل مقدار ممکن برسد. در این میان برنامه­های کاربردی وب از جمله برنامه­هایی هستند که بیشتر از بقیه مورد استفاده قرارگرفته و اهمیت یافته­اند لذا آزمون آن­ها نیز بسیار مورد توجه است. به دلیل تخصصی بودن حوزه­ی آزمون نرم­افزار، زبان­های خاص دامنه متعددی برای این حوزه به وجود آمده­اند که نسبت به زبان­های همه‌منظوره کاراتر عمل می­کنند. یکی از این حوزه­ها آزمون برنامه­های کاربردی وب است. در اکثر روش‌های تولید برنامه­های کاربردی فاز آزمون وجود دارد؛ اما در مورد برنامه­های کاربردی وب این قضیه کمی متفاوت است چرا که این برنامه­های کاربردی دو بخشی هستند. بخشی از آن­ها به قسمت سرور مربوط می­شود و بخش دیگر از مرورگر کاربر به سمت سرور رفته و از دید کاربر بررسی می­شوند؛ بنابراین برای برنامه­های کاربردی وب دو نوع آزمون برای دو بخش مختلف صورت می‌پذیرد [1]:

آزمون الگوریتم‌ها و عناصر داخلی سرور
آزمون این برنامه‌ها از دید کاربر و آزمون موارد کاربری سیستم
چارچوب‌های متعددی وجود دارند که کار و تعامل با برنامه‌های کاربردی وب را ساده‌تر ساخته و به خودکارسازی آزمون آن‌ها می‌پردازند که نمونه­هایی از آن­ها عبارتند از جب[1]، کانو[2]، گردل[3] و… که با زبان گرووی[4] طراحی‌شده‌اند چرا که زبان گرووی از جهات مختلفی که در فصل‌های آتی ذکر خواهد شد، مناسب‌تر از هر زبان دیگری برای انجام این کار است. بر خلاف گذشته که فقط آزمون واحد برای برنامه‌های کاربردی وب انجام می‌شد، این چارچوب‌ها زمینه‌ی ایجاد آزمون عملکردی را نیز فراهم می­کنند. از آنجا که آزمون برنامه‌های کاربردی وب با این چارچوب‌ها ساده‌تر انجام می‌گیرد و در بین آن‌ها محیط جب با دیگر چارچوب‌ها و تمام مرورگرها سازگار است، از آن استفاده شده است تا زبانی برای آزمون بار در برنامه‌های کاربردی وب طراحی شود.

1-2- بیان مسئله

اهمیت آزمون نرم‌افزار و اثرات آن بر كیفیت نرم‌افزار کاملاً واضح است. نوشتن آزمون‌ها کاری گران‌قیمت، خواندن آن‌ها مشقت‌بار و نگهداری‌شان بسیار دشوار است. برای کار با این حوزه به تخصص بالایی نیاز است به همین دلیل این تفکر به وجود آمده است که برای دامنه‌ی آزمون نرم‌افزار، زبانی طراحی شود تا آزمون‌ها با تمرکز و تخصص بیشتری انجام گیرند. آزمون عملکردی برنامه‌های کاربردی وب به طور موثر، همواره یک چالش بوده است چرا که با وجود دشواری که در مسیر نوشتن و آزمون این برنامه‌ها وجود دارد اما باز هم تا کنون فقط آزمون واحد به صورت سنتی برای وب وجود داشته است .[1] برخی از اشکالات اساسی در یک برنامه وب، مواردی هستند که یک آزمون واحد هیچ راهی برای بررسی آن‌ها ندارد.

متأسفانه، تحقیقات انجام‌شده نشان می‌دهد که استفاده از ابزارها برای نوشتن و اجرای آزمون عملکردی دست و پاگیر هستند. تفاوت‌های موجود در مرورگرها و محیط‌ها باعث شده است که اجرای آزمون‌ها توسط توسعه‌دهندگان بر روی رایانه‌های مختلف تبدیل به یک چالش شود و یا اینکه اجرای آن عملی نباشد. همچنین نشان‌دهنده‌ی این است که حتی پس از سرمایه­گذاری زمان و تلاش برای نوشتن آزمون عملکردی، آن‌ها تمایل دارند که بسیار شکننده باشند و همچنین فهم آن‌ها برای توسعه‌دهندگان دیگر مشکل است. در این پایان‌نامه از جب که تمامی این موارد را تغییر داده و محیطی ساده فراهم آورده است تا بتوان با برنامه‌های کاربردی وب به سادگی تعامل برقرار کرد، استفاده شده است تا یکی از این چالش­ها برطرف شده و با طراحی یک زبان خاص دامنه، آزمون عملکردی برای حوزه‌ی آزمون بار وب‌سایت صورت پذیرد تا بتوان برنامه‌های کاربردی وب را باکیفیت بالاتر عرضه داشت.

1-3- مشکل طراحی زبان خاص دامنه برای آزمون بار

این که جب یک چهارچوب مناسب جهت ارتباط با صفحات وب و کار با آن‌ها است و به ما اجازه می‌دهد که بتوان از طریق یک رابط برنامه‌نویسی، در قالب یک زبان خاص دامنه، با تمامی تگ‌های صفحه وب مورد نظر ارتباط برقرار کنیم، به تنهایی برای آن چه که ما به دنبال آن هستیم کافی نخواهد بود. طراحی و اجرای یک آزمون عملکرد، به خصوص در مورد این پایان‌نامه که هدفش آزمون بار بر روی یک نرم‌افزار وب است، بسیار فراتر از کار با تگ‌های یک صفحه و ساخت درخواست‌های GET و POST پروتکل HTTP است. اندازه‌گیری زمان اجرا، اندازه‌گیری میزان اطلاعات جا به جا شده و همین طور بررسی پاسخ‌های HTTP بازگشتی از سرویس‌دهنده وب، خود از مواردی هستند که یک

 

که استفاده از ابزارها برای نوشتن و اجرای آزمون عملکردی دست و پاگیر هستند. تفاوت‌های موجود در مرورگرها و محیط‌ها باعث شده است که اجرای آزمون‌ها توسط توسعه‌دهندگان بر روی رایانه‌های مختلف تبدیل به یک چالش شود و یا اینکه اجرای آن عملی نباشد. همچنین نشان‌دهنده‌ی این است که حتی پس از سرمایه­گذاری زمان و تلاش برای نوشتن آزمون عملکردی، آن‌ها تمایل دارند که بسیار شکننده باشند و همچنین فهم آن‌ها برای توسعه‌دهندگان دیگر مشکل است. در این پایان‌نامه از جب که تمامی این موارد را تغییر داده و محیطی ساده فراهم آورده است تا بتوان با برنامه‌های کاربردی وب به سادگی تعامل برقرار کرد، استفاده شده است تا یکی از این چالش­ها برطرف شده و با طراحی یک زبان خاص دامنه، آزمون عملکردی برای حوزه‌ی آزمون بار وب‌سایت صورت پذیرد تا بتوان برنامه‌های کاربردی وب را باکیفیت بالاتر عرضه داشت.

1-3- مشکل طراحی زبان خاص دامنه برای آزمون بار

این که جب یک چهارچوب مناسب جهت ارتباط با صفحات وب و کار با آن‌ها است و به ما اجازه می‌دهد که بتوان از طریق یک رابط برنامه‌نویسی، در قالب یک زبان خاص دامنه، با تمامی تگ‌های صفحه وب مورد نظر ارتباط برقرار کنیم، به تنهایی برای آن چه که ما به دنبال آن هستیم کافی نخواهد بود. طراحی و اجرای یک آزمون عملکرد، به خصوص در مورد این پایان‌نامه که هدفش آزمون بار بر روی یک نرم‌افزار وب است، بسیار فراتر از کار با تگ‌های یک صفحه و ساخت درخواست‌های GET و POST پروتکل HTTP است. اندازه‌گیری زمان اجرا، اندازه‌گیری میزان اطلاعات جا به جا شده و همین طور بررسی پاسخ‌های HTTP بازگشتی از سرویس‌دهنده وب، خود از مواردی هستند که یک

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                 صفحه

مقدمه. 2

1-2- ضرورت و اهمیت تحقیق. 4

1-3-اهداف تحقیق. 6

1-4-فرضیات یا سوالات تحقیق. 6

فصل اول: ادبیات و پیشینه تحقیق. 7

مقدمه. 8

تغییرات اقلیمی بر کشاورزی ایران. 8

موقعیت جغرافیایی.. 9

آب و هوای منطقه مورد مطالعه. 9

چارچوب نظری تابع تولید تصادفی.. 11

پیشینه‌ی تحقیق. 19

مطالعات داخلی.. 19

مطالعات خارجی.. 25

جمع‌بندی فصل.. 28

فصل دوم: مواد و روش‌ها 29

مقدمه. 30

2-2- تابع تولیدتصادفی جاست و پاپ.. 30

آب و هوای استان کردستان. 31

2-4-2- الگوی تجربی توابع ریسک عملکرد محصولات مورد نظردر استان کردستان. 38

2-4-4- الگوی تجربی تابع عملکرد محصولات گندم، جو ،نخود و عدس در شهرستان سقز. 43

2-4-5- الگوی تجربی تابع عملکرد محصولات گندم، جو ،نخود و عدس در شهرستان بانه. 45

2-4-6- الگوی تجربی تابع عملکرد محصولات گندم، جو ،نخود و عدس در شهرستان قروه 47

2-4-7- الگوی تجربی تابع عملکرد محصولات گندم، جو ،نخود و عدس در شهرستان بیجار. 49

2-4-8- الگوی تجربی تابع عملکرد محصولات گندم، جو ،نخود و عدس در شهرستان مریوان. 51

2-5- سناریوسازی براساس سال پایه. 53

2-6- نوع تحقیق ونحوه ی جمع آوری داده ها 55

فصل سوم: نتایج و بحث.. 57

3-1- مقدمه. 58

3-2- تحلیل توصیفی متغیرها 58

3-2-1- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی در استان کردستان طی سال‌های 70-1391  58

3-2-2  نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان سنندج طی سال‌های 70-1391  59

3-2- 3- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان سقز طی سال‌های 70-139. 59

3-2- 4- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان بانه طی سال‌های 1370-1391  60

3-2-5-  نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان قروه طی سال‌های 70-1391. 60

3-2- 6-نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان بیجار طی سال‌های 70-1391. 61

3-2-7  نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان مریوان طی سال‌های 70-1391  62

3-2-8- عملکرد محصولات زراعی گندم آبی و دیم، جو آبی و دیم، نخود دیم در استان کردستان  62

3-2-8 متغیرهای اقلیمی در استان کردستان. 63

فهرست مطالب عنوان صفحه مقدمه. 2 1-2- ضرورت و اهمیت تحقیق. 4 1-3-اهداف تحقیق. 6 1-4-فرضیات یا سوالات تحقیق. 6 فصل اول: ادبیات و پیشینه تحقیق. 7 مقدمه. 8 تغییرات اقلیمی بر کشاورزی ایران. 8 موقعیت جغرافیایی.. 9 آب و هوای منطقه مورد مطالعه. 9 چارچوب نظری تابع تولید تصادفی.. 11 پیشینه‌ی تحقیق. 19 مطالعات داخلی.. 19 مطالعات خارجی.. 25 جمع‌بندی فصل.. 28 فصل دوم: مواد و روش‌ها 29 مقدمه. 30 2-2- تابع تولیدتصادفی جاست و پاپ.. 30 آب و هوای استان کردستان. 31 2-4-2- الگوی تجربی توابع ریسک عملکرد محصولات مورد نظردر استان کردستان. 38 2-4-4- الگوی تجربی تابع عملکرد محصولات گندم، جو ،نخود و عدس در شهرستان سقز. 43 2-4-5- الگوی تجربی تابع عملکرد محصولات گندم، جو ،نخود و عدس در شهرستان بانه. 45 2-4-6- الگوی تجربی تابع عملکرد محصولات گندم، جو ،نخود و عدس در شهرستان قروه 47 2-4-7- الگوی تجربی تابع عملکرد محصولات گندم، جو ،نخود و عدس در شهرستان بیجار. 49 2-4-8- الگوی تجربی تابع عملکرد محصولات گندم، جو ،نخود و عدس در شهرستان مریوان. 51 2-5- سناریوسازی براساس سال پایه. 53 2-6- نوع تحقیق ونحوه ی جمع آوری داده ها 55 فصل سوم: نتایج و بحث.. 57 3-1- مقدمه. 58 3-2- تحلیل توصیفی متغیرها 58 3-2-1- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی در استان کردستان طی سال‌های 70-1391 58 3-2-2 نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان سنندج طی سال‌های 70-1391 59 3-2- 3- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان سقز طی سال‌های 70-139. 59 3-2- 4- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان بانه طی سال‌های 1370-1391 60 3-2-5- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان قروه طی سال‌های 70-1391. 60 3-2- 6-نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان بیجار طی سال‌های 70-1391. 61 3-2-7 نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان مریوان طی سال‌های 70-1391 62 3-2-8- عملکرد محصولات زراعی گندم آبی و دیم، جو آبی و دیم، نخود دیم در استان کردستان 62 3-2-8 متغیرهای اقلیمی در استان کردستان. 63 3-3- نتایج برآورد تابع عملکرد و ریسک محصولات مورد نظر در استان کردستان. 65 3-3-1- نتایج برآورد تابع عملکرد و ریسک عملکرد محصول جو آبی. 65 3-3-2- نتایج محاسبه کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد جو آبی در استان کردستان. 67 3-3-3- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد جو دیم. 68 3-3-4- نتایج محاسبه کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد جو دیم در استان کردستان. 71 3-3-5- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک نخود دیم. 73 3-3-6- نتایج محاسبه کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد نخود دیم در استان کردستان. 75 3-2-7 نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک گندم دیم. 76 3-3-8- نتایج محاسبه کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد گندم دیم در استان کردستان. 78 3-3-9- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک گندم آبی. 79 3-3-10- نتایج محاسبه کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد گندم آبی در استان کردستان. 81 3-3-11- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عدس دیم. 82 3-3-12- نتایج محاسبه کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد عدس دیم در استان کردستان 84 3-4- نتایج برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان سنندج. 85 3-5- محاسبه کشش‌های توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان سنندج. 87 3-6- نتایج برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان سقز. 88 3-7- محاسبه کشش‌های توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان سقز. 90 3-8-نتایج برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان بانه 92 3-9- محاسبه کشش‌های توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان بانه 94 3-10- نتایج برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان قروه 95 3-11- محاسبه کشش‌های توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان قروه 97 3-12-نتایج برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان بیجار. 98 3-13- محاسبه کشش‌های توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان بیجار. 100 3-14- نتایج برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان مریوان. 102 3-15- محاسبه کشش‌های توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان مریوان. 104 3-16-نتایج سناریو سازی براساس سال پایه. 105 3-16-1-شبیه سازی تغییرات عملکرد و تولید در سناریو‌های گوناگون برای استان کردستان. 105 3-17- نتایج آزمون ایستایی.. 110 3-18- نتیجه گیری.. 110 3-19- پیشنهادات.. 115 پیوست.. 103 فهرست منابع. 151 فهرست جداول عنوان صفحه جدول 3-1- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی در استان کردستان طی سال‌های 1370-1391. 58 جدول 3-2- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان سنندج طی سال‌های 1370-1391. 59 جدول3-4- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان بانه طی سال‌های 1370-1391. 60 جدول3-5- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان قروه طی سال‌های 1370-1391. 61 جدول3-6- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان بیجار طی سال‌های 1370-1391. 61 جدول3-7- نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان مریوان طی سال‌های 1370-1391. 62 3-8- نتایج آمار توصیفی متغیرهای اقلیمی در استان کردستان طی سال‌های 1370-1391. 64 جدول 3-9- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد محصول جو آبی.. 66 جدول 3-10- کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد جو آبی استان کردستان. 67 جدول3-11- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد جو دیم. 69 جدول 3-12- کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد جو دیم استان کردستان. 72 جدول3-15- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد نخود دیم. 74 جدول 3-16- کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد نخود دیم استان کردستان. 76 جدول3-17- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد گندم دیم. 77 جدول 3-20- کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد گندم دیم استان کردستان. 79 جدول3-19- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد گندم آبی.. 80 جدول 3-20- کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد گندم آبی استان کردستان. 82 جدول3-20- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد عدس دیم. 83 جدول 3-21- کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد عدس دیم استان کردستان. 84 جدول3-22- برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر. 86 جدول3-24-برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر. 89 جدول 3-25-کشش‌های توابع عملکرد محصولات در شهرستان سقز. 90 جدول 3-27-کشش‌های توابع عملکرد محصولات در شهرستان بانه. 94 جدول3-28-برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر. 96 جدول 3-29-کشش‌های توابع عملکرد محصولات در شهرستان قروه 97 جدول 3-31-کشش‌های توابع عملکرد محصولات در شهرستان بیجار. 100 جدول3-32-برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر. 103 جدول 3-33-کشش‌های توابع عملکرد محصولات در شهرستان مریوان. 104 3-34- درصد کل تغییرات عملکرد در سناریوهای اقلیمی.. 106 ادامه جدول 3-34- درصد کل تغییرات عملکرد در سناریوهای اقلیمی.. 106 3-35-میزان تغییرات عملکرد. 107 ادامه جدول 3-35- میزان تغییرات عملکرد. 107 3-36- عملکرد سناریوها 108 ادامه جدول 3-36- عملکرد سناریوها 108 3-37- تولید کل در هر سناریو. 109 ادامه جدول 3-37- تولید کل در هر سناریو. 109 فهرست اشکال عنوان صفحه شکل 1-1- واکنش واریانس و توزیع مقدار تولید با اجزای اخلال نمایی.. 14 شکل 2-2 واکنش واریانس و توزیع مقدار تولید با اجزای اخلال حاصل ضرب.. 14 شکل 2-3 واکنش و توزیع مقدار تولید با اجزای اخلال جمع پذیر. 15 فهرست نمودار عنوان صفحه نمودار 1-1- میزان بارندگی سالانه در استان کردستان طی سالهای 90-1360. 9 نمودار 1-2- میانگین دمای سالانه در استان کردستان طی سال‌های 90-1360. 10 نمودار 3-1- عملکرد محصولات زراعی گندم آبی و دیم، جو آبی و دیم، نخود دیم در استان کردستان طی سالهای 1391-1362 63 نمودار 3-2- سطح زیرکشت محصولات زراعی گندم آبی و دیم، جو آبی و دیم، نخود دیم در استان کردستان طی سالهای 1391-1362. 63 مقدمه اقلیم یکی از اصلی‌ترین عوامل محیطی است که همه‌ی موجودات زنده وغیر زنده را به شکل مستقیم و غیر مستقیم تحت تأثیر خود قرار می‌دهد. شناخت وضعیت هوا و تغییرات آن از گذشته‌های دور مورد توجه دانشمندان علوم مختلف بوده است. با توجه به تغییرات شدید اقلیمی، این موضوع بیش از پیش نظر بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است. اقلیم، شرایط متوسط آب و هوا برای یک محدوده­ی خاص و یک دوره­ی خاص است. تغییر اقلیم عبارت است از تغییر معنی­دار در متوسط داده­های هواشناسی در طی یک دوره زمانی. این دوره زمانی معمولاٌ ده ساله و یا بیشتر می­باشد. امروزه نگرانی مهمی در مورد وقوع تغییرات اقلیمی به وسیله فعالیت­های بشر بوجود آمده است، زیرا هر گونه تغییر در آب و هوا بر تولیدات كشاورزی نیز تأثیر خواهد گذاشت. از این رو تغییرات اقلیمی یكی از عوامل مؤثر بر تولیدات محصولات كشاورزی در آینده خواهد بود (ردی و همکاران،2000). تغییر اقلیم همه بخش‌های اقتصادی را تا اندازه ای تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما بخش کشاورزی شاید حساس‌ترین و آسیب پذیرترین بخش باشد، چرا که محصولات کشاورزی وابستگی زیادی به منابع اقلیمی دارند. بر اساس شواهد علمی تغییر اقلیم آینده، بویژه اثرات ترکیبی افزایش دما، بالا رفتن غلظت CO2جو، افزایش احتمال وقوع حوادث جدی (خشکسالی­ها، سیلاب­ها، یخ بندان­ها و(… و کاهش آب قابل دسترس گیاه می‌تواند اثرات قابل ملاحظه‌ای بر روی محصولات کشاورزی داشته باشد. بالا رفتن دما موجب بالا رفتن میزان تبخیر و تعرق پتانسیل گیاهی می­شود که نتیجه آن افزایش نیاز آبی گیاهان است. شناخت نوسانات زمانی و مكانی پارامترهای هواشناسی(نظیر دما، بارش، رطوبت نسبی،… ) و تأثیر آن بر بخش كشاورزی جهت مدیریت منابع كشاورزی و اتخاذ استراتژی­های مناسب بسیار ضروری می­باشد. بارش از طریق تأمین رطوبت خاك بطور مستقیم بر تولید محصولات دیم مؤثر است و از طریق تغذیه منابع آب سطحی و زیرزمینی تولید فاریاب را بطور غیرمستقیم تحت تأثیر قرار می­دهد (فاهری، 2003). نیاز آبی گیاهان و میزان تولید در بخش كشاورزی به تغییر در پارامترهای اقلیمی بسیار حساس می­باشد. تغییر اقلیم بر دما و توزیع بارش تأثیرات متفاوتی دارد كه در نتیجه آن بر نیاز آبی گیاهان و مصرف آب در بخش كشاورزی مؤثر می­باشد(لطف آبادی، 2010). عملکرد و تولید در محصولات دیم به طور مستقیم تحت تأثیر شرایط اقلیمی است. روی هم رفته، تغییر آب و هوا متاثر از دو عامل دما و میزان بارش است و این دو عامل نیز خود تحت تأثیر سه عامل عرض جغرافیایی، ارتفاع و جریان اقیانوسی قرار دارند(تقدیسیان و میناپور،1382). بنابراین، با تغییر هر یک از این عوامل، تغییرات آب و هوایی رخ می­دهد که در پی آن چگونگی زندگی انسان­ها نیز تغییر می­کند. یکی از این اثرهای ایجاد شده در بخش کشاورزی است. به علت تغییر الگوی بارش و دمای میانگین جو، این پدیده می­تواند بر تولید انواع محصولات باغی و کشاورزی که عمده­ترین منابع غذایی کشور را تشکیل می­دهند، آسیب وارد کند (تقدیسیان و میناپور، 1382). تغییرات اقلیم علاوه بر عملکرد محصولات کشاورزی بر ریسک عملکرد محصولات نیز اثر می‌گذارد. در حالت کلی تغییرات شرایط آب و هوایی از جمله عوامل اصلی ریسک عملکرد در بخش کشاورزی تلقی می‌گردد. از این رو بررسی میزان اثرگذاری تغییرات اقلیم بر عملکرد محصولات کشاورزی از جمله گندم آبی و دیم، نخود دیم، عدس دیم و جو آبی و دیم در استان کردستان نیز حائز اهمیت خواهد بود تا میزان ریسک افزایی آنها مشخص گردد. این مسئله مهمی است که این تحقیق به دنبال آن می‌باشد. بخش کشاورزی نقش مهمی در اقتصاد ملی کشور ایفا می­کند. افزایش سالانه حدود یک میلیون نفر به جمعیت کشور و بهبود نسبی در وضعیت اقتصادی افراد جامعه، افزایش مصرف سرانه را در جامعه سبب گردیده است. این امر باعث افزایش تقاضا برای منابع محدود کشاورزی شده است. لذا برنامه­ریزی و سیاست‌گذاری‌ها باید در جهت افزایش تولیدات کشاورزی و درآمد زارعین و مدیریت صحیح واحدهای کشاورزی انجام گیرد. کشاورزی به خصوص در کشورهای کمتر توسعه عمدتاً فعالیتی ریسکی است و تصمیم­گیری و فعالیت­های بهره‌برداران معمولاً تحت تأثیر این پدیده و جنبه­های مختلف آن قرار دارد. کشاورزی به عنوان یکی از مهم‌ترین بخش­های اقتصادی، در روند توسعه نقش عمده­ای را به منظور تأمین نیازهای سایر بخش­ها از جمله بخش صنعت ایفا می­کند. کشاورزی فعالیتی است که همواره تحت تأثیر قیمت­ها، عملکردها و هزینه­های تولید قرار دارد. این عوامل همراه با پدیده­های طبیعی هم‌چون سیل، خشک‌سالی، حمله آفات و مانند آن موجب بروز ریسک تولید و نبود قطعیت در این فعالیت می­شود؛ بنابراین وجود عوامل اقلیمی غیرقابل‌پیش‌بینی مذکور موجب می­شود که مدیران و برنامه­ریزان این بخش تصویری روشن و قطعی از وضعیت آینده برای برنامه­ریز­ی­های کشاورزی و دام­پروری نداشته باشند (کمالی،1380). افزایش جمعیت جهان و نیاز روزافزون به غذا از مهم‌ترین مشکلات عصر کنونی است و لذا بخش کشاورزی به عنوان تأمین­کننده­ی اصلی نیازهای غذایی، همواره در جستجوی راه­هایی برای برطرف کردن این مشکل بوده است. از سوی دیگر، شواهد بسیاری حکایت از وجود ریسک یا مخاطره در کشاورزی دارند. مطالعات متعددی نشان داده­اند که بهره­برداران کشاورزی به دلایل گوناگونی هم‌چون: نداشتن کنترل بر عوامل جوی، تغییرات اقلیم، آفات و بیماری­ها و وضعیت بازارهای عرضه و تقاضای محصولات و نهاده­ها با ریسک روبه­رو هستند (ترکمانی، 1375). از ریسک به عنوان عامل مهم، مستمر و مؤثر بر رفتار کشاورزان در رفع عدم تعادل از کشاورزی سنتی نام‌برده شده است. یکی از عوامل مهم ریسک در بخش کشاورزی، تغییرات اقلیمی است. هنگامی که یک قرن پیش دانشمند سوئدی اسوانت آرنیوس نظریه گرمایش جهانی ناشی از تغییرات آب و هوایی را مطرح کرد، کمتر کسی می­اندیشید که این مسئله در مدتی کوتاه به مهم‌ترین نگرانی جامعه بین‌المللی تبدیل شود. آثار خطرناک تغییرات اقلیمی بر حیات بشر تقریباً تمامی جوانب زندگی بشر را در بر­می­گیرد؛ خشک‌سالی، طوفان­های دریایی سهمگین مانند سونامی، بالا آمدن سطح آب دریاها، گرم شدن هوا از جمله این آثار هستند (قمبر علی، 1391). با توجه به وضعیت اقلیمی و بازار محصولات کشاورزی ایران اکثر محصولات کشاورزی که در مناطق مختلف کشور تولید می­شوند به نوعی از ریسک­های تولید (عملکرد) و قیمت متأثر هستند. طبق تعریف بهرامی و آگهی (1384)، ریسك در فعالیت‌های كشاورزی عبارت است از: شرایط ناپایداری كه تولید محصولات كشاورزی را به مخاطره می‌اندازد و باعث ایجاد خسارات مالی و احساس ناامنی در روحیه و زندگی كشاورزان می‌شود. فعالیت­های کشاورزی استان کردستان نیز از این قضیه مستثنا نیستند. استان کردستان جزو استان مهم در تولید محصولات زراعی و باغی کشور محسوب می­شود. گندم، نخود، جو از جمله مهم‌ترین و عمده­ترین محصولات این استان هستند که نوسانات قیمت و عملکرد آن‌ها در سال­های مختلف تأثیرات نامطلوبی را در درآمد کشاورزان ایجاد کرده است. محصولات گندم، جو و نخود به ترتیب 76، 6 و 10 درصد از سطح زیرکشت اراضی زراعی استان کردستان رو پوشش می­دهند (وزارت جهاد کشاورزی، 1391). 1-2- ضرورت و اهمیت تحقیق آگاهی از روابط بین پارامترهای اقلیمی و عملکرد و تولید محصولات زراعی در سطوح مختلف محلی، منطقه‌ای و ملی برای تحلیل آثار تغییر اقلیم و پدیده­های حدی اقلیمی (خشک‌سالی) بر تولید محصولات کشاورزی، امنیت غذایی و ارائه راهکارهای تطبیقی مناسب برای مقابله با آن کاربرد دارد. در دهه­های اخیر بررسی آثار اقتصادی تغییر اقلیم بر بخش کشاورزی و ارزیابی راهکارهای تطبیق و سازگاری به این تغییرات به یکی از موضوعات مورد علاقه­ی اقتصاددانان کشاورزی نیز تبدیل شده است (مندلسون و همکاران1994). اقتصاددانان کشاورزی اغلب تغییرات اقلیم را بر اساس تأثیری که بر درآمد کشاورزان با تأثیری که بر رفاه و مازاد اقتصادی جامعه دارد (ریلی و همکاران، 2002) مورد بررسی و تحلیل قرار داده‌اند و به دنبال پاسخگویی به این پرسش­های مهم بوده­اند: که اثر تغییرات پیش­بینی­شده در اقلیم بر عملکرد، تولید و عرضه محصولات زراعی چگونه است و چه اثری بر امنیت غذایی در سطح جهانی و در کشورهای مختلف خواهد داشت؟ و یا واکنش بازار جهانی کالاهای کشاورزی و غذایی به این تغییرات چگونه است؟(فیشر و همکاران، 2009 و وایکس یانگ و همکاران، 2009).

3-3- نتایج برآورد تابع عملکرد و ریسک محصولات مورد نظر در استان کردستان. 65

3-3-1- نتایج برآورد تابع عملکرد و ریسک عملکرد محصول جو آبی. 65

3-3-2- نتایج محاسبه کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد جو آبی در استان کردستان. 67

3-3-3- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد جو دیم. 68

3-3-4- نتایج محاسبه کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد جو دیم در استان کردستان. 71

3-3-5- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک نخود دیم. 73

3-3-6- نتایج محاسبه کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد نخود دیم در استان کردستان. 75

3-2-7  نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک گندم دیم. 76

3-3-8- نتایج محاسبه کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد گندم دیم در استان کردستان. 78

3-3-9-  نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک گندم آبی. 79

3-3-10- نتایج محاسبه کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد گندم آبی در استان کردستان. 81

3-3-11-  نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عدس دیم. 82

3-3-12- نتایج محاسبه کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد عدس دیم در استان کردستان  84

3-4- نتایج برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان سنندج. 85

3-5- محاسبه کشش‌های توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان سنندج. 87

3-6- نتایج برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان سقز. 88

3-7- محاسبه کشش‌های توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان سقز. 90

3-8-نتایج برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان بانه 92

3-9- محاسبه کشش‌های توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان بانه 94

3-10- نتایج برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان قروه 95

3-11- محاسبه کشش‌های توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان قروه 97

3-12-نتایج برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان بیجار. 98

3-13- محاسبه کشش‌های توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان بیجار. 100

3-14- نتایج برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان مریوان. 102

3-15- محاسبه کشش‌های توابع عملکرد محصولات مورد نظر در شهرستان مریوان. 104

3-16-نتایج سناریو سازی براساس سال پایه. 105

3-16-1-شبیه سازی تغییرات عملکرد و تولید در سناریو‌های گوناگون برای استان کردستان. 105

3-17- نتایج آزمون ایستایی.. 110

3-18- نتیجه گیری.. 110

3-19- پیشنهادات.. 115

پیوست.. 103

فهرست منابع. 151

 

فهرست جداول

عنوان                                                                                                                                     صفحه

جدول 3-1-  نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی در استان کردستان طی سال‌های 1370-1391. 58

جدول 3-2-  نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان سنندج طی سال‌های 1370-1391. 59

جدول3-4-  نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان بانه طی سال‌های 1370-1391. 60

جدول3-5-  نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان قروه طی سال‌های 1370-1391. 61

جدول3-6-  نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان بیجار طی سال‌های 1370-1391. 61

جدول3-7-  نتایج آمار توصیفی عملکرد محصولات زراعی درشهرستان مریوان طی سال‌های 1370-1391. 62

3-8- نتایج آمار توصیفی متغیرهای اقلیمی در استان کردستان طی سال‌های 1370-1391. 64

جدول 3-9- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد محصول جو آبی.. 66

جدول 3-10- کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد جو آبی استان کردستان. 67

جدول3-11- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد جو دیم. 69

جدول 3-12- کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد جو دیم استان کردستان. 72

جدول3-15- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد نخود دیم. 74

جدول 3-16- کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد نخود دیم استان کردستان. 76

جدول3-17- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد گندم دیم. 77

جدول 3-20- کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد گندم دیم استان کردستان. 79

جدول3-19- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد گندم آبی.. 80

جدول 3-20- کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد گندم آبی استان کردستان. 82

جدول3-20- نتایج برآورد توابع عملکرد و ریسک عملکرد عدس دیم. 83

جدول 3-21- کششهای تابع عملکرد و ریسک عملکرد عدس دیم استان کردستان. 84

جدول3-22- برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر. 86

جدول3-24-برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر. 89

جدول 3-25-کشش‌های توابع عملکرد محصولات در شهرستان سقز. 90

جدول 3-27-کشش‌های توابع عملکرد محصولات در شهرستان بانه. 94

جدول3-28-برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر. 96

جدول 3-29-کشش‌های توابع عملکرد محصولات در شهرستان قروه 97

جدول 3-31-کشش‌های توابع عملکرد محصولات در شهرستان بیجار. 100

جدول3-32-برآورد توابع عملکرد محصولات مورد نظر. 103

جدول 3-33-کشش‌های توابع عملکرد محصولات در شهرستان مریوان. 104

3-34- درصد کل تغییرات عملکرد در سناریوهای اقلیمی.. 106

ادامه جدول 3-34- درصد کل تغییرات عملکرد در سناریوهای اقلیمی.. 106

3-35-میزان تغییرات عملکرد. 107

ادامه جدول 3-35- میزان تغییرات عملکرد. 107

3-36- عملکرد سناریوها 108

ادامه جدول 3-36- عملکرد سناریوها 108

3-37- تولید کل در هر سناریو. 109

ادامه جدول 3-37- تولید کل در هر سناریو. 109

 

فهرست اشکال

عنوان                                                                                                                                     صفحه

شکل 1-1- واکنش واریانس و توزیع مقدار تولید با اجزای اخلال نمایی.. 14

شکل 2-2 واکنش واریانس و توزیع مقدار تولید با اجزای اخلال حاصل ضرب.. 14

شکل 2-3 واکنش و توزیع مقدار تولید با اجزای اخلال جمع پذیر. 15

  

فهرست نمودار

عنوان                                                                                                                                     صفحه

نمودار 1-1- میزان بارندگی سالانه در استان کردستان طی سالهای 90-1360. 9

نمودار 1-2- میانگین دمای سالانه در استان کردستان طی سال‌های 90-1360. 10

نمودار 3-1- عملکرد محصولات زراعی گندم آبی و دیم، جو آبی و دیم، نخود دیم در استان کردستان طی سالهای 1391-1362  63

نمودار 3-2- سطح زیرکشت محصولات زراعی گندم آبی و دیم، جو آبی و دیم، نخود دیم در استان کردستان طی سالهای 1391-1362. 63

 

 

مقدمه

اقلیم یکی از اصلی‌ترین عوامل محیطی است که همه‌ی موجودات زنده وغیر زنده را به شکل مستقیم و غیر مستقیم تحت تأثیر خود قرار می‌دهد. شناخت وضعیت هوا و تغییرات آن از گذشته‌های دور مورد توجه دانشمندان علوم مختلف بوده است. با توجه به تغییرات شدید اقلیمی، این موضوع بیش از پیش نظر بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است. اقلیم، شرایط متوسط آب و هوا برای یک محدوده­ی خاص و یک دوره­ی خاص است. تغییر اقلیم عبارت است از تغییر معنی­دار در متوسط داده­های هواشناسی در طی یک دوره زمانی. این دوره زمانی معمولاٌ ده ساله و یا بیشتر می­باشد. امروزه نگرانی مهمی در مورد وقوع تغییرات اقلیمی به وسیله فعالیت­های بشر بوجود آمده است، زیرا هر گونه تغییر در آب و هوا بر تولیدات كشاورزی نیز تأثیر خواهد گذاشت. از این رو تغییرات اقلیمی یكی از عوامل مؤثر بر تولیدات محصولات كشاورزی در آینده خواهد بود (ردی و همکاران،2000).  تغییر اقلیم همه بخش‌های اقتصادی را تا اندازه ای تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما بخش کشاورزی شاید حساس‌ترین و آسیب پذیرترین بخش باشد، چرا که محصولات کشاورزی وابستگی زیادی به منابع اقلیمی دارند. بر اساس شواهد علمی تغییر اقلیم آینده، بویژه اثرات ترکیبی افزایش دما، بالا رفتن غلظت CO2جو، افزایش احتمال وقوع حوادث جدی (خشکسالی­ها، سیلاب­ها، یخ بندان­ها و(…  و کاهش آب قابل دسترس گیاه می‌تواند اثرات قابل ملاحظه‌ای بر روی محصولات کشاورزی داشته باشد.  بالا رفتن دما موجب بالا رفتن میزان تبخیر و تعرق پتانسیل گیاهی می­شود که نتیجه آن افزایش نیاز آبی گیاهان است.

شناخت نوسانات زمانی و مكانی پارامترهای هواشناسی(نظیر دما، بارش، رطوبت نسبی،… ) و تأثیر آن بر بخش كشاورزی جهت مدیریت منابع كشاورزی و اتخاذ استراتژی­های مناسب بسیار ضروری می­باشد. بارش از طریق تأمین رطوبت خاك بطور مستقیم بر تولید محصولات دیم مؤثر است و از طریق تغذیه منابع آب سطحی و زیرزمینی تولید فاریاب را بطور غیرمستقیم تحت تأثیر قرار می­دهد (فاهری، 2003). نیاز آبی گیاهان و میزان تولید در بخش كشاورزی به تغییر در پارامترهای اقلیمی بسیار حساس می­باشد. تغییر اقلیم بر دما و توزیع بارش تأثیرات متفاوتی دارد كه در نتیجه آن بر نیاز آبی گیاهان و مصرف آب در بخش كشاورزی مؤثر می­باشد(لطف آبادی، 2010). عملکرد و تولید در محصولات دیم به طور مستقیم تحت تأثیر شرایط اقلیمی است. روی هم رفته، تغییر آب و هوا متاثر از دو عامل دما و میزان بارش است و این دو عامل نیز خود تحت تأثیر سه عامل عرض جغرافیایی، ارتفاع و جریان اقیانوسی قرار دارند(تقدیسیان و میناپور،1382).  بنابراین،  با تغییر هر یک از این عوامل، تغییرات آب و هوایی رخ می­دهد که در پی آن چگونگی زندگی انسان­ها نیز تغییر می­کند. یکی از این اثرهای ایجاد شده در بخش کشاورزی است. به علت تغییر الگوی بارش و دمای میانگین جو، این پدیده می­تواند بر تولید انواع محصولات باغی و کشاورزی که عمده­ترین منابع غذایی کشور را تشکیل می­دهند، آسیب وارد کند (تقدیسیان و میناپور، 1382).

تغییرات اقلیم علاوه بر عملکرد محصولات کشاورزی بر ریسک عملکرد محصولات نیز اثر می‌گذارد. در حالت کلی تغییرات شرایط آب و هوایی از جمله عوامل اصلی ریسک عملکرد در بخش کشاورزی تلقی می‌گردد. از این رو بررسی میزان اثرگذاری تغییرات اقلیم بر عملکرد محصولات کشاورزی از جمله گندم آبی و دیم، نخود دیم، عدس دیم و جو آبی و دیم در استان کردستان نیز حائز اهمیت خواهد بود تا میزان ریسک افزایی آنها مشخص گردد. این مسئله مهمی است که این تحقیق به دنبال آن می‌باشد.

بخش کشاورزی نقش مهمی در اقتصاد ملی کشور ایفا می­کند. افزایش سالانه حدود یک میلیون نفر به جمعیت کشور و بهبود نسبی در وضعیت اقتصادی افراد جامعه، افزایش مصرف سرانه را در جامعه سبب گردیده است. این امر باعث افزایش تقاضا برای منابع محدود کشاورزی شده است. لذا برنامه­ریزی و سیاست‌گذاری‌ها باید در جهت افزایش تولیدات کشاورزی و درآمد زارعین و مدیریت صحیح واحدهای کشاورزی انجام گیرد. کشاورزی به خصوص در کشورهای کمتر توسعه عمدتاً فعالیتی ریسکی است و تصمیم­گیری و فعالیت­های بهره‌برداران معمولاً تحت تأثیر این پدیده و جنبه­های مختلف آن قرار دارد. کشاورزی به عنوان یکی از مهم‌ترین بخش­های اقتصادی، در روند توسعه نقش عمده­ای را به منظور تأمین نیازهای سایر بخش­ها از جمله بخش صنعت ایفا می­کند. کشاورزی فعالیتی است که همواره تحت تأثیر قیمت­ها، عملکردها و هزینه­های تولید قرار دارد. این عوامل همراه با پدیده­های طبیعی هم‌چون سیل، خشک‌سالی، حمله آفات و مانند آن موجب بروز ریسک تولید و نبود قطعیت در این فعالیت می­شود؛ بنابراین وجود عوامل اقلیمی غیرقابل‌پیش‌بینی مذکور موجب می­شود که مدیران و برنامه­ریزان این بخش تصویری روشن و قطعی از وضعیت آینده برای برنامه­ریز­ی­های کشاورزی و دام­پروری نداشته باشند (کمالی،1380).

افزایش جمعیت جهان و نیاز روزافزون به غذا از مهم‌ترین مشکلات عصر کنونی است و لذا بخش کشاورزی به عنوان تأمین­کننده­ی اصلی نیازهای غذایی، همواره در جستجوی راه­هایی برای برطرف کردن این مشکل بوده است. از سوی دیگر، شواهد بسیاری حکایت از وجود ریسک یا مخاطره در کشاورزی دارند. مطالعات متعددی نشان داده­اند که بهره­برداران کشاورزی به دلایل گوناگونی هم‌چون: نداشتن کنترل بر عوامل جوی، تغییرات اقلیم، آفات و بیماری­ها و وضعیت بازارهای عرضه و تقاضای محصولات و نهاده­ها با ریسک روبه­رو هستند (ترکمانی، 1375). از ریسک به عنوان عامل مهم، مستمر و مؤثر بر رفتار کشاورزان در رفع عدم تعادل از کشاورزی سنتی نام‌برده شده است. یکی از عوامل مهم ریسک در بخش کشاورزی، تغییرات اقلیمی است. هنگامی که یک قرن پیش دانشمند سوئدی اسوانت آرنیوس نظریه گرمایش جهانی ناشی از تغییرات آب و هوایی را مطرح کرد، کمتر کسی می­اندیشید که این مسئله در مدتی کوتاه به مهم‌ترین نگرانی جامعه بین‌المللی تبدیل شود. آثار خطرناک تغییرات اقلیمی بر حیات بشر تقریباً تمامی جوانب زندگی بشر را در بر­می­گیرد؛ خشک‌سالی، طوفان­های دریایی سهمگین مانند سونامی، بالا آمدن سطح آب دریاها، گرم شدن هوا از جمله این آثار هستند (قمبر علی، 1391).

با توجه به وضعیت اقلیمی و بازار محصولات کشاورزی ایران اکثر محصولات کشاورزی که در مناطق مختلف کشور تولید می­شوند به نوعی از ریسک­های تولید (عملکرد) و قیمت متأثر هستند. طبق تعریف بهرامی و آگهی (1384)، ریسك در فعالیت‌های كشاورزی عبارت است از: شرایط ناپایداری كه تولید محصولات كشاورزی را به مخاطره می‌اندازد و باعث ایجاد خسارات مالی و احساس ناامنی در روحیه و زندگی كشاورزان می‌شود. فعالیت­های کشاورزی استان کردستان نیز از این قضیه مستثنا نیستند. استان کردستان جزو استان مهم در تولید محصولات زراعی و باغی کشور محسوب می­شود. گندم، نخود، جو از جمله مهم‌ترین و عمده­ترین محصولات این استان هستند که نوسانات قیمت و عملکرد آن‌ها در سال­های مختلف تأثیرات نامطلوبی را در درآمد کشاورزان ایجاد کرده است. محصولات گندم، جو و نخود به ترتیب 76، 6 و 10 درصد از سطح زیرکشت اراضی زراعی استان کردستان رو پوشش می­دهند (وزارت جهاد کشاورزی، 1391).

1-2- ضرورت و اهمیت تحقیق
آگاهی از روابط بین پارامترهای اقلیمی و عملکرد و تولید محصولات زراعی در سطوح مختلف محلی، منطقه‌ای و ملی برای تحلیل آثار تغییر اقلیم و پدیده­های حدی اقلیمی (خشک‌سالی) بر تولید محصولات کشاورزی، امنیت غذایی و ارائه راهکارهای تطبیقی مناسب برای مقابله با آن کاربرد دارد. در دهه­های اخیر بررسی آثار اقتصادی تغییر اقلیم بر بخش کشاورزی و ارزیابی راهکارهای تطبیق و سازگاری به این تغییرات به یکی از موضوعات مورد علاقه­ی اقتصاددانان کشاورزی نیز تبدیل شده است (مندلسون و همکاران1994). اقتصاددانان کشاورزی اغلب تغییرات اقلیم را بر اساس تأثیری که بر درآمد کشاورزان با تأثیری که بر رفاه و مازاد اقتصادی جامعه دارد (ریلی و همکاران، 2002)  مورد بررسی و تحلیل قرار داده‌اند و به دنبال پاسخگویی به این پرسش­های مهم بوده­اند: که اثر تغییرات پیش­بینی­شده در اقلیم بر عملکرد، تولید و عرضه محصولات زراعی چگونه است و چه اثری بر امنیت غذایی در سطح جهانی و در کشورهای مختلف خواهد داشت؟ و یا واکنش بازار جهانی کالاهای کشاورزی و غذایی به این تغییرات چگونه است؟(فیشر و همکاران، 2009 و وایکس یانگ و همکاران، 2009).

1-5- فرضیه های پژوهش…………………………. 11

1-6- کاربرد نتایج و مخاطبان پژوهش…………………………. 11

1-7- روش انجام پژوهش…………………………. 12

1-8- واژگان تخصصی……………………….. 12

فصل دوم: بررسی پیشینه پژوهش…………………………. 14

2-1- مقدمه……………………… 15

2-2- زنجیره تأمین……………………….. 15

2-2-1- اهداف زنجیره تأمین………………………. 19

2-2-2- مدیریت زنجیره تأمین……………………….. 20

2-3- ریسک و مدیریت ریسک…………………………. 22

2-3-1- اجزا گسترده ریسک…………………………. 24

2-4- مدیریت ریسک زنجیره تأمین……………………….. 26

2-4-1- ریسکهای زنجیره تأمین……………………….. 28

2-4-2- مدیریت و کاهش ریسک زنجیره تأمین……………………….. 37

2-5- عوامل انتخاب تأمین کننده برتر………………………. 45

2-6- مدیریت زنجیره تأمین در صنعت دارو سازی……………………….. 47

2-6-1- اجزا زنجیره تأمین صنعت دارو……………………… 49

فصل سوم: روش شناسی پژوهش…………………………. 51

3-1- مقدمه………………………. 52

3-2- فرضیه ها و چارچوب پژوهش…………………………. 52

3-2-1- ارائه چارچوب پژوهش…………………………. 52

3-2-2- فرضیه ها/سؤالات………………………… 55

3-2-3- روش پژوهش…………………………. 55

3-3- جامعه آماری و نمونه………………………. 56

3-3-1- هولدینگ داروپخش…………………………. 57

3-3-2- شرکت سرمایه گذاری البرز……………………… 58

3-3-3- هولدینگ پارس دارو……………………… 60

3-4- متغیرهای اصلی پژوهش…………………………. 63

3-5- روایی و پایایی ابزار اندازه گیری……………………….. 63

3-6- روشهای تجزیه و تحلیل داده ها……………………… 64

3-6-1- آزمون T تک نمونه ای……………………….. 64

3-6-2- ضریب همبستگی پیرسون……………………….. 64

3-6-3- آزمون فریدمن……………………….. 65

3-6-4- تکنیک تاپسیس فازی………………………. 65

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها ………………………71

4-1- مقدمه………………………. 72

4-2- آمار توصیفی خبرگان جهت اصلاح چارچوب اولیه………….. 73

4-3- اطلاعات جمعیت شناختی……………………….. 73

4-4- آمار توصیفی……………………….. 77

4-4-1- نتایج آمار توصیفی مربوط به ریسک تأمین کننده…………. 77

4-4-2- نتایج آمار توصیفی مربوط به ریسک های محیطی…………….83

4-5- ضریب همبستگی پیرسون……………………….. 85

4-6- الویت بندی مؤلفه های تحقیق……………………….. 88

4-6-1- روش اول طبقه بندی: تاپسیس فازی……………………….. 88

4-6-2- روش دوم طبقه بندی: آزمون فریدمن……………………….. 90

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات………………………… 94

5-1- مقدمه………………………. 95

5-2- خلاصه پژوهش…………………………. 95

5-3- نتایج پژوهش…………………………. 96

5-4- مدل نهایی پژوهش………………………… 100

5-5- الگوریتم مدیریت ریسک زنجیره تأمین……………………….. 102

1-5- فرضیه های پژوهش…………………………. 11 1-6- کاربرد نتایج و مخاطبان پژوهش…………………………. 11 1-7- روش انجام پژوهش…………………………. 12 1-8- واژگان تخصصی……………………….. 12 فصل دوم: بررسی پیشینه پژوهش…………………………. 14 2-1- مقدمه……………………… 15 2-2- زنجیره تأمین……………………….. 15 2-2-1- اهداف زنجیره تأمین………………………. 19 2-2-2- مدیریت زنجیره تأمین……………………….. 20 2-3- ریسک و مدیریت ریسک…………………………. 22 2-3-1- اجزا گسترده ریسک…………………………. 24 2-4- مدیریت ریسک زنجیره تأمین……………………….. 26 2-4-1- ریسکهای زنجیره تأمین……………………….. 28 2-4-2- مدیریت و کاهش ریسک زنجیره تأمین……………………….. 37 2-5- عوامل انتخاب تأمین کننده برتر………………………. 45 2-6- مدیریت زنجیره تأمین در صنعت دارو سازی……………………….. 47 2-6-1- اجزا زنجیره تأمین صنعت دارو……………………… 49 فصل سوم: روش شناسی پژوهش…………………………. 51 3-1- مقدمه………………………. 52 3-2- فرضیه ها و چارچوب پژوهش…………………………. 52 3-2-1- ارائه چارچوب پژوهش…………………………. 52 3-2-2- فرضیه ها/سؤالات………………………… 55 3-2-3- روش پژوهش…………………………. 55 3-3- جامعه آماری و نمونه………………………. 56 3-3-1- هولدینگ داروپخش…………………………. 57 3-3-2- شرکت سرمایه گذاری البرز……………………… 58 3-3-3- هولدینگ پارس دارو……………………… 60 3-4- متغیرهای اصلی پژوهش…………………………. 63 3-5- روایی و پایایی ابزار اندازه گیری……………………….. 63 3-6- روشهای تجزیه و تحلیل داده ها……………………… 64 3-6-1- آزمون T تک نمونه ای……………………….. 64 3-6-2- ضریب همبستگی پیرسون……………………….. 64 3-6-3- آزمون فریدمن……………………….. 65 3-6-4- تکنیک تاپسیس فازی………………………. 65 فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها ………………………71 4-1- مقدمه………………………. 72 4-2- آمار توصیفی خبرگان جهت اصلاح چارچوب اولیه………….. 73 4-3- اطلاعات جمعیت شناختی……………………….. 73 4-4- آمار توصیفی……………………….. 77 4-4-1- نتایج آمار توصیفی مربوط به ریسک تأمین کننده…………. 77 4-4-2- نتایج آمار توصیفی مربوط به ریسک های محیطی…………….83 4-5- ضریب همبستگی پیرسون……………………….. 85 4-6- الویت بندی مؤلفه های تحقیق……………………….. 88 4-6-1- روش اول طبقه بندی: تاپسیس فازی……………………….. 88 4-6-2- روش دوم طبقه بندی: آزمون فریدمن……………………….. 90 فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات………………………… 94 5-1- مقدمه………………………. 95 5-2- خلاصه پژوهش…………………………. 95 5-3- نتایج پژوهش…………………………. 96 5-4- مدل نهایی پژوهش………………………… 100 5-5- الگوریتم مدیریت ریسک زنجیره تأمین……………………….. 102 5-6- پیشنهادات………………………… 108 5-5-1- پیشنهادات کاربردی……………………….. 108 5-5-2- پیشنهاداتی برای پژوهشهای آینده……………………… 109 منابع و مآخذ لاتین……………………….. 111 منابع و مآخذ فارسی……………………….. 115 چکیده: در رقابت‌های جهانی خواست مشتری بر کیفیت بالا و خدمت رسانی سریع، موجب شده تا شرکت‌ها نتوانند به تنهایی از عهده تمامی کارها برآیند. بر این اساس، فعالیت‌هایی نظیر تهیه مواد، تولید و برنامه ریزی محصول، خدمت نگهداری کالا، کنترل موجودی، توزیع، تحویل و خدمت به مشتری، اینک به سطح زنجیره تأمین انتقال پیدا کرده­است. مسأله کلیدی در یک زنجیره تأمین، مدیریت و کنترل هماهنگی بین تمامی این فعالیت‌ها است. تغییر پذیری در زمینه برآیندها و نتایج ممکن زنجیره تأمین، احتمال رخداد و اثرات آن را مدیریت ریسک زنجیره تأمین می­نامند. ریسک­های زنجیره تأمین شامل ریسک­های برخواسته از تغییرات در جریان مواد، محصول و اطلاعات است که از تأمین­کننده اولیه آغاز و به مصرف کننده نهایی ختم می­شود. صنعت دارو به عنوان مجموعه­ای از فرایندها، ‌عملیات­ و سازمان­های درگیر در کشف، ایجاد و تولید داروها تعریف می­شود. با توجه به گستردگی زنجیره تأمین دارویی، تمرکز این تحقیق به انتخاب تأمین­کنندگان معطوف گردیده است و اینکه چه عواملی برای انتخاب تأمین­کننده در یک زنجیره تأمین باید در نظر گرفته شود تا ریسک موجود در این زنجیره کاهش یابد. در این پژوهش، با توجه به استراتژی­های کاهش ریسک در زنجیره تأمین و مشورت اساتید و خبرگان زنجیره تأمین و داروسازی، چک لیستی برای انتخاب تأمین­کننده با هشت شاخص اصلی و 30 شاخص فرعی در زمینه انتخاب تأمین کننده برتر و چهار شاخص اصلی و 9 شاخص فرعی در زمینه ریسکهای محیطی تأثیرگذار، بدست آمد. پس از بررسی نتایج آماری پرسشنامه­ها و استفاده از روش تاپسیس فازی، در نهایت به هفت شاخص اصلی “کیفیت، انعطاف پذیری، تحویل، تکنولوژی، سیستم­های ارتباطی و فناوری اطلاعات، هزینه و سابقه” با 24 شاخص فرعی در زمینه انتخاب تأمین کننده برتر و چهار شاخص اصلی ” اقتصادی، سیاسی، بلایای طبیعی و فرهنگی/ اجتماعی” با 8 شاخص فرعی در زمینه ریسک­های محیطی رسیدیم. این پژوهش برای فعالان صنعت دارویی کشور و هم چنین اساتید، پژوهشگران و دانشجویان، به منظور بهبود وضع موجود انتخاب تأمین کنندگان قابل بهره برداری است. فصل اول: کلیات پژوهش 1-1- مقدمه در این فصل به کلیات و مفاهیم پژوهش پرداخته می­شود. بدین ترتیب این فصل شامل موارد زیر می­باشد: تعریف موضوع و اهمیت پژوهش، اهداف پژوهش، بیان مسأله و سؤال­های پژوهش، فرضیه­های پژوهش، کاربرد نتایج و مخاطبان پژوهش، روش انجام پژوهش و واژگان تخصصی می­باشد. 2-1- تعریف موضوع و اهمیت پژوهش سازمان ها همواره در تلاش برای بهبود سهم بازار، افزایش سود و دستیابی به مزیت رقابتی نسبت به رقبا می­باشند. برای دستیابی به این اهداف، توجه به کارایی و اثربخشی زنجیره تأمین از اهمیتی فراوان در هر سازمان برخوردار است. به منظور افزایش توان رقابتی، در دهه 60 و 70 میلادی سازمانها تلاش می­کردند تا با استاندارد سازی و بهبود فرآیندها گامی مؤثر در جهت افزایش مشتریان خود بردارند. در دهه 90 این تلاش­ها با توسعه روشهای مدیریت منابع انسانی با در نظر گرفتن تأمین­کنندگان استراتژیک و عملیات لجستیک ادامه یافتند. (Ferazelle, 2001) در عصر حاضر سازمان ها مدتهاست که به این مسئله مهم پی برده اند که برای تداوم در صحنه­های رقابت جهانی و حضور موفقیت آمیز در بازار می­بایست عوامل خاصی از قبیل کیفیت محصولات و کیفیت روند اجرایی و تولیدی را در ساختار و محصولات خود به حد مطلوب و مورد قبولی برسانند. حال آن که رمز موفقیت در دستیابی به این اهداف تمرکز بیشتر بر روی فعالیت­ها و اهداف اصلی سازمان می­باشد. لذا در راستای حل این مشکل اساسی بسیاری از مدیران سازمان­های بزرگ تصمیم گرفتند فعالیت­هایی را که اهمیت استراتژیک چندانی برای سازمان ندارند به منابع بیرون از سازمان واگذار کنند تا با این اقدام بر مدیریت و به دنبال آن بر روی فعالیتهایی در سازمان که بر رو ی عوامل مذکور تأثیر مستقیم دارند، تمرکز بیشتری داشته باشند و آنها را به نحو مطلوب به انجام رسانند. اما در جریان فرآیند برون سپاری مسائل مختلفی با دامنه وسیعی از اطلاعات مدنظر قرار می­گیرد مانند انتخاب تأمین­کنندگان، نوع الگوریتم انتخاب و بسیاری از عوامل دیگر که از جمله دغدغه­های فکری مدیران می­باشد. افزایش تعداد شرکت­های عرضه­کننده سرویس در خارج از سازمان اصلی در سال­های اخیر باعث شده است تا سازمان­ها و شرکت­های برون سپار در هنگام انتخاب منبع بیرونی با موقعیت­های انتخابی متنوعی رو به رو باشند. در کنار این مسأله، افزایش رقابت­های تجاری و گسترش بازارهای جهانی موجب شده تا سازمان­ها به بهینه­سازی تمامی امور و فرآیندهای خود در تمامی جنبه­های رقابتی توجه بیشتری نمایند که این توجه شامل انتخاب تأمین کنندگان نیز گردیده است. تصمیم گیران حوزه برون­سپاری در هنگام انتخاب تأمین­کننده سعی می­نمایند از میان منابع داوطلب (تأمین­کنندگان) گزینه­ای را انتخاب کنند که بتواند به بهترین وجه ممکن تمامی نیازهای فرآیند برون­سپاری شونده را به بهینه­ترین حالت تأمین نمایند. (رزمی، جعفر و همکاران, 1387) 1-2-1- مدیریت زنجیره تأمین تشدید رقابت از دهه 1990 شرکتها را تحت فشار قرارمی­داد تا کارایی خود را در تمامی جنبه­هایشان بهبود دهند. از طرف دیگر، افزایش متغیرها منجر به اختصاص منابع بیشتر به منظور پیش­بینی تقاضا و تأمین به منظور تقویت بیشتر زنجیره تأمین می­گشت. محققین بر این باورند که مدیریت مؤثر زنجیره تأمین یک توانمندساز قوی در عملکرد سازمان است و همچنین یک راه ارزشمند برای حفاظت از مزیت رقابتی محسوب می­گردد. (Childerhouse, P., Hermiz, R., Mason-Jones, R., 2003) مدیریت زنجیره تأمین به عنوان رویکردی یکپارچه برای مدیریت مناسب جریان مواد و کالا، اطلاعات و جریان پولی، توانایی پاسخگویی به این شرایط را دارد. زنجیره تأمین یک سیستم یکپارچه از فرآیندهای مرتبط و به منظور: دستیابی به مواد و قطعات مورد نیاز تبدیل مواد اولیه به محصول ارزش گذاری محصولات توزیع محصولات به مشتریان ساده سازی انتقال اطلاعات بین اجزاء زنجیره( اعم از تأمین کنندگان، تولیدکنندگان، توزیع کنندگان، واسطه ها، خرده فروشان و مشتریان) می­باشد. (شفیع زاده, 1383) 2-2-1- ریسک سیتکین و پابلو در سال 1992 ریسک را بعنوان “دامنه­ای که در آن عدم قطعیت وجود دارد درباره اینکه آیا به شکل بالقوه خروجی­های موفق یا مأیوس­کننده از تصمیمات محقق خواهد شد یا نه” تعریف کردند. (Sitkin B.,Pablo A., 1992) اقداماتی که احتمالا اثرات سودآوری تولید می­کنند اغلب شامل ریسک­ها نیز می­شوند. ریچی و برندلی ریسک کسب و کار را این گونه تعریف می­کند: سطح مواجهه با عدم قطعیت­هایی که شرکت می­بایست آن را درک کند و به هنگام پیاده­سازی استراتژی­ هایش برای دستیابی به اهداف کسب و کارش به شکل مؤثری مدیریت نماید. (Ritchie B., Brindley C., 2007). 3-2-1- مدیریت ریسک در زنجیره تامین امکان تغییر در زمینه برآمدها و نتایج مورد انتظار زنجیره تأمین، احتمال رخداد تغییرات و اثرات آنها را مدیریت ریسک زنجیره تأمین می­نامند. ریسک­های زنجیره تأمین شامل ریسک­های برخواسته از تغییرات در جریان مواد، محصول و اطلاعات است که از تأمین­کننده اولیه آغاز و به مصرف­کننده نهایی ختم می­شود. بنابراین به طور کلی ریسک­های زنجیره تأمین به احتمال و اثر یک عدم تناسب و تعادل بین تأمین و تقاضا بر می­گردد. مدیریت ریسک در زنجیره تأمین یک موضوع مهم در مدیریت زنجیره تأمین است. مهم بودن این موضوع مربوط می­گردد به افزایش استراتژی برون سپاری در کارخانه ها ، جهانی سازی بازارها، افزایش اعتماد بر تأمین کننده ها برای توانایی های مخصوص و نوآوری­ها، تکیه بر شبکه تأمین برای مزیت رقابتی و ظهور و بروز تکنولوژی اطلاعات که کنترل

5-6- پیشنهادات………………………… 108

5-5-1- پیشنهادات کاربردی……………………….. 108

5-5-2- پیشنهاداتی برای پژوهشهای آینده……………………… 109

منابع و مآخذ لاتین……………………….. 111

منابع و مآخذ فارسی……………………….. 115

چکیده:

در رقابت‌های جهانی خواست مشتری بر کیفیت بالا و خدمت رسانی سریع، موجب شده تا شرکت‌ها نتوانند به تنهایی از عهده تمامی کارها برآیند. بر این اساس، فعالیت‌هایی نظیر تهیه مواد، تولید و برنامه ریزی محصول، خدمت نگهداری کالا، کنترل موجودی، توزیع، تحویل و خدمت به مشتری، اینک به سطح زنجیره تأمین انتقال پیدا کرده­است. مسأله کلیدی در یک زنجیره تأمین، مدیریت و کنترل هماهنگی بین تمامی این فعالیت‌ها است.

تغییر پذیری در زمینه برآیندها و نتایج ممکن زنجیره تأمین، احتمال رخداد و اثرات آن را مدیریت ریسک زنجیره تأمین می­نامند. ریسک­های زنجیره تأمین شامل ریسک­های برخواسته از تغییرات در جریان مواد، محصول و اطلاعات است که از تأمین­کننده اولیه آغاز و به مصرف کننده نهایی ختم می­شود.

صنعت دارو به عنوان مجموعه­ای از فرایندها، ‌عملیات­ و سازمان­های درگیر در کشف، ایجاد و تولید داروها تعریف می­شود. با توجه به گستردگی زنجیره تأمین دارویی، تمرکز این تحقیق به انتخاب تأمین­کنندگان معطوف گردیده است و اینکه چه عواملی برای انتخاب تأمین­کننده در یک زنجیره تأمین باید در نظر گرفته شود تا ریسک موجود در این زنجیره کاهش یابد.

در این پژوهش، با توجه به استراتژی­های کاهش ریسک در زنجیره تأمین و مشورت اساتید و خبرگان زنجیره تأمین و داروسازی، چک لیستی برای انتخاب تأمین­کننده با هشت شاخص اصلی و 30 شاخص فرعی در زمینه انتخاب تأمین کننده برتر و چهار شاخص اصلی و 9 شاخص فرعی در زمینه ریسکهای محیطی تأثیرگذار، بدست آمد. پس از بررسی نتایج آماری پرسشنامه­ها و استفاده از روش تاپسیس فازی، در نهایت به هفت شاخص اصلی “کیفیت، انعطاف پذیری، تحویل، تکنولوژی، سیستم­های ارتباطی و فناوری اطلاعات، هزینه و سابقه” با 24 شاخص فرعی در زمینه انتخاب تأمین کننده برتر و چهار شاخص اصلی ” اقتصادی، سیاسی، بلایای طبیعی و فرهنگی/ اجتماعی” با 8 شاخص فرعی در زمینه ریسک­های محیطی رسیدیم.

این پژوهش برای فعالان صنعت دارویی کشور و هم چنین اساتید، پژوهشگران و دانشجویان، به منظور بهبود وضع موجود انتخاب تأمین کنندگان قابل بهره برداری است.

فصل اول: کلیات پژوهش

1-1- مقدمه

در این فصل به کلیات و مفاهیم پژوهش پرداخته می­شود. بدین ترتیب این فصل شامل موارد زیر می­باشد: تعریف موضوع و اهمیت پژوهش، اهداف پژوهش، بیان مسأله و سؤال­های پژوهش، فرضیه­های پژوهش، کاربرد نتایج و مخاطبان پژوهش، روش انجام پژوهش و واژگان تخصصی می­باشد.

2-1- تعریف موضوع و اهمیت پژوهش

سازمان ها همواره در تلاش برای بهبود سهم بازار، افزایش سود و دستیابی به مزیت رقابتی نسبت به رقبا می­باشند. برای دستیابی به این اهداف، توجه به کارایی و اثربخشی زنجیره تأمین از اهمیتی فراوان در هر سازمان برخوردار است.

به منظور افزایش توان رقابتی، در دهه 60 و 70 میلادی سازمانها تلاش می­کردند تا با استاندارد سازی و بهبود فرآیندها گامی مؤثر در جهت افزایش مشتریان خود بردارند. در دهه 90 این تلاش­ها با توسعه روشهای مدیریت منابع انسانی با در نظر گرفتن تأمین­کنندگان استراتژیک و عملیات لجستیک ادامه یافتند. (Ferazelle, 2001)

در عصر حاضر سازمان ها مدتهاست که به این مسئله مهم پی برده اند که برای تداوم در صحنه­های رقابت جهانی و حضور موفقیت آمیز در بازار می­بایست عوامل خاصی از قبیل کیفیت محصولات و کیفیت روند اجرایی و تولیدی را در ساختار و محصولات خود به حد مطلوب و مورد قبولی برسانند. حال آن که رمز موفقیت در دستیابی به این اهداف تمرکز بیشتر بر روی فعالیت­ها و اهداف اصلی سازمان می­باشد. لذا در راستای حل این مشکل اساسی بسیاری از مدیران سازمان­های بزرگ تصمیم گرفتند فعالیت­هایی را که اهمیت استراتژیک چندانی برای سازمان ندارند به منابع بیرون از سازمان واگذار کنند تا با این اقدام بر مدیریت و به دنبال آن بر روی فعالیتهایی در سازمان که بر رو ی عوامل مذکور تأثیر مستقیم دارند، تمرکز بیشتری داشته باشند و آنها را به نحو مطلوب به انجام رسانند. اما در جریان فرآیند برون سپاری مسائل مختلفی با دامنه وسیعی از اطلاعات مدنظر قرار می­گیرد مانند انتخاب تأمین­کنندگان، نوع الگوریتم انتخاب و بسیاری از عوامل دیگر که از جمله دغدغه­های فکری مدیران می­باشد.

افزایش تعداد شرکت­های عرضه­کننده سرویس در خارج از سازمان اصلی در سال­های اخیر باعث شده است تا سازمان­ها و شرکت­های برون سپار در هنگام انتخاب منبع بیرونی با موقعیت­های انتخابی متنوعی رو به رو باشند. در کنار این مسأله، افزایش رقابت­های تجاری و گسترش بازارهای جهانی موجب شده تا سازمان­ها به بهینه­سازی تمامی امور و فرآیندهای خود در تمامی جنبه­های رقابتی توجه بیشتری نمایند که این توجه شامل انتخاب تأمین کنندگان نیز گردیده است. تصمیم گیران حوزه برون­سپاری در هنگام انتخاب تأمین­کننده سعی می­نمایند از میان منابع داوطلب (تأمین­کنندگان) گزینه­ای را انتخاب کنند که بتواند به بهترین وجه ممکن تمامی نیازهای فرآیند برون­سپاری شونده را به بهینه­ترین حالت تأمین نمایند. (رزمی، جعفر و همکاران, 1387)

1-2-1- مدیریت زنجیره تأمین

تشدید رقابت از دهه 1990 شرکتها را تحت فشار قرارمی­داد تا کارایی خود را در تمامی جنبه­هایشان بهبود دهند. از طرف دیگر، افزایش متغیرها منجر به اختصاص منابع بیشتر به منظور پیش­بینی تقاضا و تأمین به منظور تقویت بیشتر زنجیره تأمین می­گشت.

محققین بر این باورند که مدیریت مؤثر زنجیره تأمین یک توانمندساز قوی در عملکرد سازمان است و همچنین یک راه ارزشمند برای حفاظت از مزیت رقابتی محسوب می­گردد. (Childerhouse, P., Hermiz, R., Mason-Jones, R., 2003)

مدیریت زنجیره تأمین به عنوان رویکردی یکپارچه برای مدیریت مناسب جریان مواد و کالا، اطلاعات و جریان پولی، توانایی پاسخگویی به این شرایط را دارد. زنجیره تأمین یک سیستم یکپارچه از فرآیندهای مرتبط و به منظور:

دستیابی به مواد و قطعات مورد نیاز
تبدیل مواد اولیه به محصول
ارزش گذاری محصولات
توزیع محصولات به مشتریان
ساده سازی انتقال اطلاعات بین اجزاء زنجیره( اعم از تأمین کنندگان، تولیدکنندگان، توزیع کنندگان، واسطه ها، خرده فروشان و مشتریان) می­باشد. (شفیع زاده, 1383)

2-2-1- ریسک

سیتکین و پابلو در سال 1992 ریسک را بعنوان “دامنه­ای که در آن عدم قطعیت وجود دارد درباره اینکه آیا به شکل بالقوه خروجی­های موفق یا مأیوس­کننده از تصمیمات محقق خواهد شد یا نه” تعریف کردند. (Sitkin B.,Pablo A., 1992)

اقداماتی که احتمالا اثرات سودآوری تولید می­کنند اغلب شامل ریسک­ها نیز می­شوند. ریچی و برندلی ریسک کسب و کار را این گونه تعریف می­کند: سطح مواجهه با عدم قطعیت­هایی که شرکت می­بایست آن را درک کند و به هنگام پیاده­سازی استراتژی­ هایش برای دستیابی به اهداف کسب و کارش به شکل مؤثری مدیریت نماید. (Ritchie B., Brindley C., 2007).

3-2-1- مدیریت ریسک در زنجیره تامین

امکان تغییر در زمینه برآمدها و نتایج مورد انتظار زنجیره تأمین، احتمال رخداد تغییرات و اثرات آنها را مدیریت ریسک زنجیره تأمین می­نامند. ریسک­های زنجیره تأمین شامل ریسک­های برخواسته از تغییرات در جریان مواد، محصول و اطلاعات است که از تأمین­کننده اولیه آغاز و به مصرف­کننده نهایی ختم می­شود. بنابراین به طور کلی ریسک­های زنجیره تأمین به احتمال و اثر یک عدم تناسب و تعادل بین تأمین و تقاضا بر می­گردد.

مدیریت ریسک در زنجیره تأمین یک موضوع مهم در مدیریت زنجیره تأمین است. مهم بودن این موضوع مربوط می­گردد به افزایش استراتژی برون سپاری در کارخانه ها ، جهانی سازی بازارها، افزایش اعتماد بر تأمین کننده ها برای توانایی های مخصوص و نوآوری­ها، تکیه بر شبکه تأمین برای مزیت رقابتی و ظهور و بروز تکنولوژی اطلاعات که کنترل

فوق الذکر در واقع مهمترین انگیزه انتخاب این موضوع از یک سو سامان دادن به بحث های پراکنده مربوط به شرط مقدار و از سوی دیگر پر کردن خلاء ها و رفع ابهامات مربوط به موضوع رساله می باشد باتوجه به اینکه مباحث مربوط به شرط مقدار به پیروی از نوشته های فقهی درمواد 355 و 384 و 385 قانون مدنی بیان گردیده و مباحث شرط مقدار کاملا از فقه اقتباس گردیده لذا به بررسی موضوعات مربوط به شرط مقدار در حقوق ایران می پردازیم .

بیان مسأله

از زمانهای پیشین که انسان زندگی در اجتماع را شروع کرده قرار دادها نیز بوده اند و صرفأ آنچه متفاوت است نوع و تشریفات آنهاست و از همان زمان شرط مقدار در قرار داد از مهم ترین اهداف انعقاد قرار داد تلقی میشده است و ارزش هر معامله به تناسب مقدار آن معین می گردید و مبهم ماندن آن موجب غرر می شد و علاوه بر جنس و وصف ، مقدار مورد معامله تعیین و مشخص می گردیده است زیرا با تعیین مقدار میزان تعهدی که طرفین بر عهده می گرفتند مشخص می گردید .

با متمدن شدن جامعه و گسترش جوامع بشری کم کم قرار دادها به شیوه امروزی تنظیم گردیده   است و با وضع قوانین در جوامع مختلف عدالت بهتر تأ مین شده است تلاش برای درک مسائل شرط مقدار بدون درنظر گرفتن سابقه حقوقی آن را ه به جایی نخواهد برد قانون مدنی ایران مبتنی بر فقه امامیه و شرع انور اسلام است و حل مشکلات شرط مقدار باید بر مبنای فقه امامیه باشد تا هم نظر قانونگذار تامین شود و هم از غنای فقه که در واقع تاریخ حقوق ایران را تشکیل می دهد بی بهره نباشیم .

شرط مقدار در بیع آن طور که از اسم آن پیداست تعیین مقدار در بیع است پس بحث اصلی آن است که وابستگی و ارتباط شرط با عقد به چه نحو است و اینکه دایره شمول شرط مقدار کجاست و ضمانت اجرای تخلف از شرط مقدار چیست؟

 

سؤالات پژوهش:

سئوال اول

ماهیت حقوقی شرط مقدار در بیع چیست ؟

سوال دوم

ضمانت اجرای تخلف از شرط مقدار چیست؟

سوال سوم

شرط مقدار در بیع در فقه امامیه چه جایگاهی دارد ؟

 پیشینه پژوهش

در رابطه با موضوع پایا ن نامه ، با بررسی محقق پژوهشی جامع در این زمینه مشاهده نگردید هرچند مقاله های جسته و گریخته در بعضی نشریه های معتبر حقوقی در مورد آن مشاهده می گردد اما نظر به عدم تحلیل موضوع و نظر به قدمت مطالب مذکور در آن ضرورت دارد که نسبت به موضوع پایان نامه نگاه عمیق داشته و راجع به موضوع رساله و تحلیل موضوع آن با استفاه از استدلال و نظرات حقوق دانان جدید مطالب جدیدی را ارئه نمود .

 

الف ـ علل تگرایش به سوء مصرف مواد

اعتیاد یك بیماری زیست شناختی، ‌روان شناختی و اجتماعی است. عوامل متعددی در ایجاد سوء مصرف و اعتیاد موثر هستند كه در تعامل با یكدیگر منجر به شروع مصرف و سپس اعتیاد می‌شوند عوامل موثر بر فرد، ‌محیط فرد و عوامل اجتماعی، در هم بافته و بر یكدیگر تاثیر می‌گذارند. درك كلیه علل و عوامل زمینه‌ای موحب می‌شووند تا روند پیشگیری، ‌شناسایی درمان و پیگیری به طور هدفمند طرح ریزی شود. بنابراین آشنایی با عوامل زمینه ساز و مستعد كننده اعتیاد و نیز عوامل حفاظت كننده از دو جهت ضرورت دارد.