1‌. 5‌ .1‌. اهداف کلی تحقیق………………………………………… 7

1‌. 5‌ .2‌. اهداف کاربردی تحقیق………………………………………… 7

1‌. 6‌. مرور منابع………………………………………. 7

1‌. 6‌ .1‌. تحقیقات توصیفی جنگل‌های مانگرو خلیج فارس و دریای عمان………… 8

1‌. 6‌ .2‌. تحقیقات مرتبط با خدمات اکوسیستم‌های مانگرو ایران………………… 11

1‌. 6‌ .3‌. تحقیقات مربوط به پایش و اندازه‌گیری جنگل‌های مانگرو ایران…………… 11

1‌. 6‌ .4‌. تحقیقات مرتبط با جنگل‌کاری و تولید نهال مانگرو در ایران………………. 15

1‌. 6‌ .5‌. تحقیقات خارجی………………………………………… 16

2. مبانی تئوری و نظری………………………………………… 22

2‌. 1‌. تعاریف……………………………………….22

2‌. 1‌ .1‌. اکوسیستم جنگلهای جنگلهای مانگرو در جهان…………………. 23

2‌. 1‌ .2‌. گیاهان مانگرو ……………………………………….23

2‌. 1‌ .3‌. عوامل مؤثر بر شکل‌گیری مانگروها……………………………………. 24

2‌. 2‌. توزیع و پراكنش جغرافیایی………………………………………… 25

2‌. 2‌ .1‌. موقعیت طبیعی رویشگاه‌های مانگرو استان هرمزگان……………… 25

2‌. 2‌ .2‌. پراكنش رویش‌های مانگرو در سواحل جنوبی ایران…………………. 26

2‌. 2‌. 2‌. 1‌. استان سیستان و بلوچستان……………………………………… 26

2‌. 2‌. 2‌. 2‌. استان هرمزگان (از شرق به غرب)……………………………… 26

2‌. 2‌. 2‌. 3‌. استان بوشهر……………………………………….. 26

2‌. 2‌ .3‌. وسعت جنگل‌های مانگرو ایران………………………………………. 27

2‌. 2‌ .4‌. جنگل‌های مانگرو استان هرمزگان…………………………………… 30

2‌. 2‌. 4‌. 1‌. پراکنش…………………………………………… 31

2‌. 2‌. 4‌. 2‌. وسعت………………………………………….. 32

2‌. 3‌. تشریح پوشش گیاهی………………………………………… 34

2‌. 3‌ .1‌. عناصر درختی رویشگاه‌های مانگرو استان هرمزگان……………….. 34

2‌. 3‌. 1‌. 1‌. درخت حرا ……………………………………….34

2‌. 3‌. 1‌. 2‌. درخت چندل………………………………………… 38

2‌. 3‌ .2‌. فنولوژی گونه‌های حرا و چندل……………………….. 41

2‌. 3‌ .3‌. گونه‌های علفی همراه در رویشگاه‌های مانگرو استان هرمزگان……43

2‌. 3‌ .4‌. ساختار جنگل‌های مانگرو رویشگاه سیریك…………………………43

2‌. 4‌. تصمیمگیری………………………………………… 48

2‌. 4‌ .1‌. تصمیم گیری چند معیاری ( MCDM )…………………… 48

2‌. 4‌. 1‌. 1‌. مدلهای چند هدفه (MODM)…………………………. 48

2‌. 4‌. 1‌. 1‌. مدل های چند شاخصه (MADM)…………………….. 48

2‌. 4‌ .2‌. انواع مدلهای MADM………………………………………….

2‌. 4‌. 2‌. 1‌. روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)………………….. 50

2‌. 4‌ .3‌. معیارهای ارزیابی………………………………………… 53

2‌. 4‌ .4‌. نسبت سازگاری (C.R.) …………………………………..53

2‌. 4‌ .5‌. سامانه پشتیبانی تصمیم گیری (DSS) …………………..55

2‌. 4‌ .6‌. سامانه پشتیبانی تصمیم گیری مکانی (SDSS)………….. 56

3. مواد و روش‌ها………………………………………. 58

3‌. 1‌. مقدمه ………………………………………. 58

3‌. 2‌. معرفی منطقه موردمطالعه……………………………………….. 58

3‌. 2‌ .1‌. موقعیت جغرافیایی………………………………………… 58

3‌. 2‌ .2‌. وضعیت آب و هوایی………………………………………… 59

3‌. 2‌ .3‌. خاکشناسی و محدودیت اراضی……………………………… 59

3‌. 2‌ .4‌. زمین‌شناسی………………………………………… 61

3‌. 2‌ .5‌. پوشش گیاهی و کاربری اراضی منطقه……………………. 61

3‌. 3‌. روش انجام کار………………………………………. 63

3‌. 3‌ .1‌. شناخت مسئله……………………………………….. 64

 

3‌. 3‌ .2‌. ابزار مورد استفاده………………………………………. 64

3‌. 3‌ .3‌. جمع آوری داده………………………………………. 64

3‌. 3‌ .4‌. آماده‌سازی داده‌ها………………………………………. 64

3‌. 3‌ .5‌. تشکیل پایگاه داده………………………………………. 65

3‌. 3‌ .6‌. معیارهای مؤثر در مکان‌یابی مناطق مستعد احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو…… 65

3‌. 3‌ .7‌. لایه‌های اطلاعاتی………………………………………… 65

3‌. 4‌. ایجاد لایه های اطلاعاتی………………………………………… 66

3‌. 4‌ .1‌. لایه‌ی شیب زمین………………………………………… 66

3‌. 4‌ .2‌. لایۀ کاربری اراضی (ساحلی)………………………………. 67

3‌. 4‌ .3‌. لایه ژئومورفولوژی………………………………………… 70

3‌. 4‌ .4‌. لایه خورهای ساحلی………………………………………… 72

3‌. 4‌ .5‌. لایه خط جزر ومد……………………………………….. 73

3‌. 4‌ .6‌. لایه پراکنش گونه‌های جنگلی مانگرو……………………….. 75

3‌. 4‌ .7‌. لایه پراکنش گل‌خورک…………………………………………. 77

3‌. 4‌ .8‌. لایه بافت خاک…………………………………………. 78

3‌. 4‌ .9‌. لایه EC…………………………………………

3‌. 4‌ .10‌. لایه هیدروگرافی (عمق آب)……………………………….. 80

3‌. 4‌ .11‌. لایه ارتفاع……………………………………….. 82

3‌. 5‌. وزن‌دهی به معیارها………………………………………. 82

3‌. 6‌. محاسبه نرخ سازگاری………………………………………… 83

4. نتایج………………………………………… 86

4‌. 1‌. قواعد تصمیم‌گیری یا روش‌های مختلف ترکیب لایه‌ها…………… 86

4‌. 2‌. تلفیق لایه‌های اطلاعاتی و اولویت‌بندی مکان‌ها……………….. 86

4‌. 2‌ .1‌. تعیین ارزش معیار شیب………………………………………. 86

4‌. 2‌ .2‌. تعیین ارزش معیار کاربری ساحلی…………………………. 87

4‌. 2‌ .3‌. تعیین ارزش معیار ژئومورفولوژی……………………………. 88

4‌. 2‌ .4‌. تعیین ارزش معیار خورهای ساحلی…………………………..90

4‌. 2‌ .5‌. تعیین ارزش معیار خط جزر و مد……………………………… 90

4‌. 2‌ .6‌. تعیین ارزش معیار پراکنش جنگل‌های مانگرو ……………….91

4‌. 2‌ .7‌. تعیین ارزش معیار پراکنش گل‌خورک………………………. 92

4‌. 2‌ .8‌. تعیین ارزش معیار بافت خاک…………………………………. 93

4‌. 2‌ .9‌. تعیین ارزش معیار هدایت الکتریکی……………………….. 94

4‌. 2‌ .10‌. تعیین ارزش معیار عمق آب…………………………….. 95

4‌. 3‌. ارزیابی نرخهای ناسازگاری در مدل Expert choice…………….

4‌. 4‌. تلفیق و آنالیز لایههای اطلاعاتی بر اساس ارزشهای بدست آمده از روش AHP……..

4‌. 5‌. آنالیز حساسیت…………………………………………. 97

4‌. 6‌. سناریوهای  مختلف در صحت‌سنجی نقشه‌های حاصل از AHP…………..

4‌. 6‌ .1‌. سناریوی (1): صحت‌سنجی با استفاده از همپوشانی ساده (Fuzzy AHP)……100

4‌. 6‌ .2‌. سناریوی (2): صحت سنجی با استفاده از روش گامای فازی (Fuzzy AHP)……101

4‌. 7‌. تعیین مکان مناسب با استفاده از روش جمع فازی (FUZZY-AHP) و گامای فازی (FUZZY-GAMA)…102

5. بحث و نتیجه‌گیری………………………………………… 105

5‌. 1‌. مقدمه ………………………………………. 105

5‌. 2‌. آزمون فرضیه‌ها………………………………………. 105

5‌. 3‌. نتیجه‌گیری و بحث…………………………………………. 105

5‌. 4‌. پیشنهادها………………………………………. 108

6. منابع و مراجع………………………………………… 110

چکیده:

جنگل‌های حرا در مناطق ساحلی جنوب کشور ایران قرار دارند و به دلیل کارکردهای بی‌شمار و ارزش‌های زیست‌محیطی حفاظت، احیاء و توسعه آن‌ها ضروریست. تصمیم‌گیری طریقه عمل در مسیری خاص، به صورت آگاها‏‏‏‏نه جهت نیل به اهداف می‌باشد تا بدین طریق گزینه‌ای مناسب در میان انواع گزینه‌ها انتخاب شود. یک مسئله مبتنی بر تصمیم‌گیری مکانی زمانی مطرح می‌شود که بین وضعیت مطلوب و موجود از دیدگاه تصمیم‌گیر اختلاف وجود داشته باشد. با توجه به مسئلۀ‌ تصمیم‌گیری مکانی، ارزیابی صحیح روش‌ها و انتخاب مناسب‌ترین مکان جهت اجرای پروژه با توجه به شرایط حال حاضر یکی از مسائل مهمی است که پیش‌روی تصمیم‌گیران قرار دارد. ماهیت چند‌ ‌‌معیاره بودن تصمیم‌گیری، انتخاب فن‌آوری مناسب، فقدان اطلاعات کامل و به روز و کم تجربه بودن تصمیم‌گیران موجب پیچیدگی موضوع و ایجاد چالش درانتخاب روش تصمیم‌گیری و نهایتأ انتخاب مکان مناسب جهت اجرای پروژه می‌گردد. جنگل‌های حرا از جمله منابع پایدار می‌باشد که امروزه توجه زیادی را به خود معطوف کرده است. توانایی‌های سامانه‌ اطلاعات جغرافیایی در زمینۀ مکان‌یابی سبب شده است تا در مکان‌یابی مناطق مستعد احیاء بیولوژیک مورد استفاده قرار گیرد. هدف از این بررسی مشخص کردن مناسب‌ترین مناطق جهت احیاء بیولوژیک جنگل‌های حرا با استفاده از روش تصمیم‌گیری چند معیاره مکانی در رویشگاه سیریک است. در این پژوهش مؤثرترین معیارها جهت مناطق مستعد احیاء بیولوژیک شامل عمق آب، پراکنش گونه‌های حرا و چندل، نقاط حضور گونه گل‌خورک، طبقات شیب، بافت خاک، هدایت الکتریکی، خط جزر و مد، ژئومورفولوژی ساحلی، کاربری اراضی (ساحلی) و خورها بودند. سپس با استفاده از نظر کارشناسان و با روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) معیارها پهنه‌بندی و وزن‌دهی شدند. قاعده های تصمیم‌گیری‌ همپوشانی شاخص، تحلیل سلسله مراتبی، FUZZY AHP، جهت شناسایی مکان‌های بهینه مورد استفاده قرار گرفت. تفسیر خروجی‌ها بیانگر تفاوت در نتایج روش‌هاست. در نهایت جهت حصول اطمینان از صحت نتایج با کنترل زمینی بررسی شد. روش همپوشانی به عنوان بهترین قاعده تصمیم‌گیری جهت شناسایی مناطق مناسب جهت احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو در رویشگاه سیریک استان هرمزگان معرفی گردید.

فصل اول: مقدمه و کلیات

1- مقدمه

جنگل­های مانگرو اکوسیستم­هایی تالابی از اجتماعات ساحلی مناطق حاره­اند که نه به خشکی تعلق دارند و نه به دریا بلکه ارمغان مشترک دریا و خشکی به شمار می­روند. مانگرو در اصل یعنی درخت شناور ایستاده و ریشه آن پرتغالی است، مانگ به معنی درخت شناور، گرو به معنی ایستاده، جنگل­های مانگرو از اکوسیستم­های ویژه مناطق حاره­­اند و معمولأ با واژه­هایی مانند زیستگاه­های حیاتی، منحصربه‌فرد، حفاظتی، همیشه‌بهار و … توصیف می­شوند و این صفات حاکی از اهمیت آن‌ها از جنبه­های بوم­شناختی، زیست­محیطی و زیبا­شناسی است و بی­دلیل نیست که امروزه این جنگل­ها در کانون توجه سه معاهده بین­المللی زیست­محیطی یعنی کنوانسیون تالاب­ها، تنوع زیستی و میراث­های جهانی قرار دارد. نام دیگر این جنگل­ها جنگل­های جزر و مدی یا کشندی است.

جنگل­های مانگرو کانون تنوع زیستی هستند، زیرا به دلیل ویژگی­ها و موقعیت خاص خود برای گونه­های بی­شماری از بی­مهرگان تا مهره­داران خشکی­زی و آبزی زیستگاهی یگانه و منسجم فراهم می‌کنند و از مهم‌ترین زیستگاه­های پرندگان بومی و مهاجر آبزی به‌ویژه گونه­های کمیاب و درخطر تهدید به شمار می­روند به همین دلیل حفاظت آن‌ها ازنظر اولویت به‌وسیله سازمان­های ذیربط جهانی نیز مورد تأکید قرارگرفته است.

جنگل­های مانگرو را زیستگاه­های حساس می­نامند زیرا موقعیت اکوتونی آن‌ها اگرچه باعث شده از غنای زیستی هر دو اکوسیستم دریا و خشکی سود برده و به یکی از غنی­ترین اکوسیستم­های جهان تبدیل شوند، اما همین موقعیت نقطه آسیب­پذیری آن‌ها نیز محسوب می­شوند زیرا از هر دو سو می­توانند در معرض تهدید قرار بگیرند.

این جنگل­ها اکوسیستم­های حیاتی نیز می‌باشند زیرا کارکردهای آن‌ها قابل‌تبدیل به ارزش­های معمول مادی نبوده و تقریباً هیچ­گونه گزینه قابل جانشینی ندارند (ذاکری و موسوی، 1387).

جنگل‌های‌ مانگرو تالاب‌های ساحلی پوشیده از درختان و درختچه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری در اراضی جزر و مدی سواحل آب‌های گرم، لب‌شور و شور بین مدارهای 30 درجه شمالی و 30 درجه جنوبی عرض جغرافیایی هستند. گیاهان مانگرو از گروه هیگروهالوفیت‌ها و از دسته‌ هالوفیت‌های نهان‌دانه باتلاقی به شمار می‌آیند كه با استقرار بر روی زمین‌های سیلتی و پوشیده از رسوبات دانه‌ریز یك مرحله انتقالی از خشكی به دریا را تشكیل می‌دهند. وجه تمایز گونه‌های بومی جنگل‌های ماندابی مانگرو با گیاهان ساكن خشكی در خصوصیات ساختمانی، نیازمندی‌ها و بردباری‌های اكولوژیك و نحوه تجدید حیات آن‌ها است؛ بطوریكه به‌رغم تنوع گونه‌ای از حیث تاكسونومی، شباهت‌های ساختمانی یكسان دارند و در مناطق با شرایط اكولوژیك ویژه، فرماسیون‌های مشابه ایجاد می‌كنند (دانه‌كار، 1374/ ب).

1-1- بیان مسأله

بدیهی است در فقدان یک برنامه مدیریتی صحیح و یکپارچه که هم حمایت از اندوخته‌های طبیعی را موردتوجه قرار دهد و هم بازسازی و احیاء جنگل‌های آسیب‌دیده را برنامه‌ریزی نماید، نسبت به آینده این اجتماعات جنگلی حساس در بوم‌سازگان ساحلی نمی‌توان خوش‌بین بود. با توجه به از دست‌رفت بسیاری از رویشگاه‌های مانگرو دنیا، توجه به حفاظت بیرونی و توسعه این جنگل‌ها در خارج از گستره‌های پراکنش طبیعی نیز به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل‌شده است. بررسی‌ها نشان داده است که توسل به چنین مدیریتی نه‌تنها سبب کاهش عوارض بهره‌برداری از جنگل‌های مانگرو و بهینه شدن تولیدات می‌شود بلکه بهترین زمینه اقتصادی را برای یک مدت طولانی بدون تخریب اکوسیستم فراهم می‌کند (وین او ،2004) بدون آنکه خطر از دست دهی تنوع ژنتیکی وجود داشته باشد. مدیریت بوم‌سازگان جنگل‌های مانگرو مبتنی بر اقدامات مربوط به عملیات حفاظت، احیاء و توسعه رویشگاه‌های موجود است (لیوز ، 2005؛ کیلمن،2006).

امروزه حساسیت‌ها و توجه‌های بین‌المللی در خصوص مانگروها، دولت را بر آن داشته تا برنامه‌ها و پروژه‌های تحقیقاتی مختلفی را برای احیاء این بوم‌سازگان‌ها از طریق کمک به تجدید حیات آن‌ها، تهیه و به مرحله اجرا برساند. به‌طورکلی اهداف چنین برنامه‌هایی اغلب توسعه‌ای و حفاظتی بوده و سعی در بازگرداندن اکوسیستم به حالت طبیعی و آغازین آن رادارند (کایرو، 1995؛ کومار،1990).

مدیریت جنگل‌های مانگرو با هدف بهره‌وری پایدار از خدمات بوم‌شناختی (اکولوژیک) این جامعه‌های گیاهی ساحلی مبتنی بر بررسی دقیق رویشگاه، تعیین ساختار گیاهی و زون‌بندی رویشی، تعیین اهمیت، کارکرد و شیوه حفاظت و بهره‌وری از هر زون است و ازآنجاکه سیما و نوع اجتماعات جنگل‌های مانگرو از کناره دریا به سمت خشکی تغییر می‌کند شناخت ساختار رویشگاه از دریا به سمت خشکی در تعیین زون‌های وضع ظاهری و ساختار عمومی (فلورستیک و فیزیونومتریک) گیاهی، مرزبندی آن‌ها و طرح‌ریزی مدیریتی، دارای اهمیت است (زهزاد و مجنونیان ، 1998).

در دهه‌های اخیر افزایش مقدار گازهای گلخانه‌ای در اتمسفر سبب گرم شدن هوای کره زمین شده است. گرم شدن هوا و تغییر اقلیم به‌موازات افزایش فشار مصرفی جوامع انسانی بر منابع اولیه طبیعی مانند منابع آب، خاک و پوشش گیاهی اثرات مخربی بر حیات روی کره زمین دارد و سبب تخریب اکوسیستم‌های طبیعی، وقوع سیل و خشکسالی و بر هم خوردن تعادل اقلیمی و اکولوژیکی می‌شود.

آلودگی، نوع و شدت عناصر آلاینده، شکل حضور عناصر، شعاع گسترش آلودگی، ویژگیهای خاص منطقه و امکان اجرایی کردن آن صورت گیرد.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                               صفحه

فصل اول: مقدمه 

 1-1-کلیات………………………………………………………………………….2

 1-2- طرح موضوع و اهمیت آن در مطالعات زیست محیطی……………………………3

 1-3- اهداف و فرضیه‌های پژوهش………………………………………..5

 1-4-تاریخچه ذوب، متالورژی مس و روش‌های ذوب کانسنگ……………………………….7

  1-4-1- ذوب و تصفیه فلزات………………………………………….8

  1-4-2- ترمودینامیک عملیات ذوب مس……………………..11

   1-4-2-1-تشکیل مَت……………………………………………12

   1-4-2-2-سرباره کوره…………………………………………13

  1-4-3-روشهای کلی استخراج مس………………………………14

   1-4-3-1-روش ذوب مستقیم………………………………………..14

   1-4-3-2- روش شستشوی اسیدی……………………………………15

   1-4-3-3-روش تغلیظ کردن………………………………………………..15

 1-4-4-واکنش‌های شیمیایی……………………………………………..15

 1-5-اثرهای زیست محیطی ذوب کانسنگهای فلزی…………………………..16

  1-5-1- فروکاهی خاک…………………………18

  1-5-2- اسیدی شدن……………………………………………19

  1-5-3- زیست شناسی خاک………………………………..19

  1-6-3- فلزات جزئی……………………………………………..20

 1-7- بررسی آثار زیست محیطی گاز …………………………….20

  1-7-1- تأثیر  بر گیاهان…………………………………21

  1-7-2- تأثیر  برانسان………………………………….22

 1-8- بارش اسیدی……………………………………….23

 1-9- مواد ریزگردی(Particulate Matter) …………………………..24

  1-9-1- تأثیر ریز ذرات معلق بر انسان………………………………..26

  1-10- برخی عناصر رایج در ریز ذرات معلق ناشی از ذوب کانسنگ مس……………..28

   1-10-1- مس……………………………………………………28

   1-10-2- آرسنیک………………….29

   1-10-3- سرب……………………………….31

   1-10-4- مولیبدن…………………………………32

   1-10-5 کادمیم……………………………………………….33

   1-10-6- روی………………………………………………………34

 1-11- مسیرهای انتقال عناصر در زیست بوم سامانه………………………35

 1-12- گونه پذیری و تفکیک شیمیایی………………………………..38

 1-13- تعیین زیست دسترس پذیری عناصر سمناک برای گیاهان و موجودات زنده………….41

  1-13-1 تعیین زیست دسترس پذیری با استفاده از روش تفکیک شیمیایی………………………42

 1-14-پیشینه روشهای استخراج گزینشی مرحله‌ای………………………..43

  1-14-1- روش استخراج گزینشی ترتیبی…………………………………….45

 1-14-2- روش استخراج گزینشی ترتیبیBCR ……………………………………..47

 فصل دوم: موقعیت جغرافیایی، آب و هوا و زمین شناسی ناحیه مورد مطالعه

 2-1-مقدمه………………………………………………………………..49

 2-2-موقعیت جغرافیایی و ریخت‌شناسی منطقه مورد مطالعه………………………….50

 2-3-آب و هوا و اقلیم منطقه………………………………..51

  2-3-1-باد………………………………………..51

 2-4-زمین شناسی منطقه………………………………………….52

  2-4-1-کواترنری………………………………………………53

 

  2-4-2-زمین‌شناسی ساختاری……………………55

  2-4-3- زمین شناسی مهندسی……………………………….55

 فصل سوم: نمونه برداری و روش های تجزیه ای و محاسباتی

 3-1-مقدمه……………………………………………………………………57

 3-2- نمونه برداری …………………………………………………………..58

  3-2-1-روشهای نمونه برداری………………………………………60

  3-2-2-انواع نمونه……………………………….63

  3-2-3-تعداد نمونه ها…………………………………………….63

  3-2-4-نمونه برداری از خاک…………………………………64 

 3-2-4-1-ملاحظات کلی برای تجزیه خاک………………………………….64

   3-2-4-2-آماده سازی نمونه…………………………………………65

   3-2-4-3-تعیین PH……………………………………………66

   3-2-4-4-عمق نمونه برداری…………………………………………………67

   3-2-4-5-نمونه های کنترل (زمینه) …………………………………….67

   3-2-4-6-نگهداری نمونه های خاک………………………………………..68

 3-3-نمونه برداری از ریز گردهای جوی……………………………68

 3-4-نمونه برداری از منطقه مورد مطالعه و تجزیه نمونه ها………………………………70

  3-4-1-نمونه برداری از خاک…………………..70

   3-4-1-1-خاک مرتعی…………………………………………………….70

 3-5-آماده سازی نمونه ها………………………………..74

 3-6-اندازه گیری برخی پارامترهای فیزیکوشیمیایی خاک ………………………75

 3-7- تجزیه استخراج گزینشی……………………………………..75

 3-8-نمونه‌برداری از غبار دودکش…………………………………………79

 3-9-روشهای تجزیه نمونه‌ها……………………………………..79

  3-9-1- سنجش غلظت کل عناصر (Total Concentration) در نمونه‌های جامد……….79

  3-9-2- سنجش عناصر در محلولهای حاصل از روش اصلاح شده BCR …………………………80

 3-10-شاخص های زیست محیطی استفاده شده برای تحلیل نتایج…………………………………….80

  3-10-1- شاخص آلودگی…………………………………………………81

  3-10-2-شاخص بهنجاریده غنی شدگی……………………………..81

  3-10-3- شاخص زمین انباشت……………………………………………82

  3-10-4-شاخص بار(Pollution Load Index.PLI) …………………………………………………..83

  3-10-5-شاخص اصلاح شده درجه آلودگی………………………………..83

  3-10-6-ضریب تحرک و درجات ارزیابی خطر………………………………..84

 3-11-روش تعیین خط مبنا یا زمینه طبیعی در محیط های مختلف………………………………….86

 3-12-مبانی آماری استفاده شده در تحلیل نتایج………………….88

  3-12-1-روشهای آماری تک متغیره…………………………………………..89

  3-12-2-روشهای آماری چند متغیره ………………………………………90

   3-12-2-1-روش تحلیل مؤلفه های اصلی……………………………92

 3-12-2-2-روش آنالیز خوشه ای………………………………94

   فصل چهارم: تحلیل داده‌ها و نتایج

 4-1-مقدمه……………………………………………………………96

  4-1-1- نتایج تجزیه شیمیایی غبار فیلتر دودکش…………………………………………………………….97

  4-2-1-PHخاک…………………………..101

  4-2-2-ماده آلی خاک…………………………………………103

  4-2-3-بافت خاک…………………………………..105

 4-3-آلودگی خاک……………………………………………..108

  4-3-1-خاکهای مرتعی……………………………………………..109

   4-3-1-1-خاکهای سطحی……………………………………………..109

    4-3-1-1-1-نتایج شاخص بهنجارشده غنی شدگی……………………………128

    4-3-1-1-2-نتایج مربوط به محاسبه ضریب زمین انباشت ( )  ………………129

    4-3-1-1-3-محاسبه شاخص بار آلودگی (Pollution Load Index.PLI)…………..144

    4-3-1-1-4-محاسبه شاخص اصلاح شده درجه آلودگی (M )…………………………………145

    4-3-1-1-5-ضریب آلودگی خاک (Soil Pollution Index, SPI)………………………..146

   -3-1-2-خاکهای زیرسطحی………………………………………148

 4-4-نتایج تجزیه به روش استخراج ترتیبی………………………………..153

  4-4-1-عناصر مرتبط با اجزاء تبادل پذیر……………………………………….157

  4-4-2-ارتباط زمین شیمیایی بین عناصردر جزء کاهش‌پذیر……………………..159

  4-4-3-عناصر مرتبط با اجزاء اکسایش‌پذیر……………………………165

  4-4-4-عناصر مرتبط با اجزاء باقیمانده………………………………..168

 فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادات

 5-1-مقدمه……………………………………..172

 5-2-نتایج بدست آمده از محیط زمین شناختی خاک و غبار فیلتر………………………..173

 5-3- راهکارهای پیشنهادی برای مدیریت منابع آلودگی در محیط زمین شیمیایی خاک..177

منابع و مآخذ………………..183
کلیات

  فرایندهای معدنکاری، ذوب و کانه آرایی در بسیاری از نقاط جهان سبب آلودگی زیست بومهای طبیعی مجاور این مراکز شده‌است. این فرایندها عناصر بالقوه سمناک را به

فهرست مطالب

فصل اول: مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………..3

1-1 ضرورت و اهمیت موضوع…………………………………………………………………………………………………………………………….3

2-1 بیان مسئله و ضرورت اجرای تحقیق …………………………………………………………………………………………………………4

3-1 اهداف تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………………………6

1-3-1 اهداف اصلی…………………………………………………………………………………………………………………………………………….6

2-3-1 اهداف فرعی…………………………………………………………………………………………………………………………………………….6

فصل دوم: مروری بر پژوهش­های انجام شده………………………………………………………………………………………….9

1-2 مواد معدنی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..9

2-2 سلنیوم و خصوصیات آن……………………………………………………………………………………………………………………………..9

3-2 منابع مختلف سلنیوم………………………………………………………………………………………………………………………………..10

1-3-2 منابع سلنیوم در طبیعت………………………………………………………………………………………………………………………10

2-3-2 سلنیوم در خاک……………………………………………………………………………………………………………………………………10

3-3-2 منابع گیاهی سلنیوم…………………………………………………………………………………………………………………………….11

4-3-2 سلنیوم در آب………………………………………………………………………………………………………………………………………11

4-2 قابلیت دسترسی سلنیوم………………………………………………………………………………………………………………………….11

5-2 اشکال فیزیکی و شیمیایی سلنیوم…………………………………………………………………………………………………………..12

6-2 نانوتکنولوژی……………………………………………………………………………………………………………………………………………..16

1-6-2 نانوتکنولوژی در کشاورزی……………………………………………………………………………………………………………………16

1-1-6-2 کاربرد فنانوری نانو در امور دام………………………………………………………………………………………………………..17

 

2-1-6-2 کاربرد فنانوری نانو در ماشین­های کشاورزی…………………………………………………………………………………..17

3-1-6-2 کاربرد فنانوری نانو در اصلاح نباتات………………………………………………………………………………………………..17

4-1-6-2 کاربرد فنانوری نانو در صنایع غذایی……………………………………………………………………………………………….18

2-6-2 نگاهی به توسعه فناوری نانو در بخش کشاورزی کشور……………………………………………………………………….18

7-2 نانوسلنیوم………………………………………………………………………………………………………………………………………………….19

1-7-2 روش­های تولید ذرات نانوسلنیوم………………………………………………………………………………………………………….23

8-2 متابولیسم سلنیوم……………………………………………………………………………………………………………………………………..26

9-2 هموستازی سلنیوم……………………………………………………………………………………………………………………………………27

10-2 انتقال، جذب و دفع سلنیوم……………………………………………………………………………………………………………………27

11-2 اعمال فیزیولوژیکی سلنیوم…………………………………………………………………………………………………………………….28

1-11-2 کاربرد سلنیوم در سیستم ایمنی……………………………………………………………………………………………………….28

1-1-11-2 خاصیت آنتی­اکسیدانی سلنیوم……………………………………………………………………………………………………..28

2-1-11-2 سیستم ایمنی………………………………………………………………………………………………………………………………..31

1-2-1-11-2 سیستم میلوئیدی……………………………………………………………………………………………………………………..32

2-2-1-11-2 سیستم مونوسیتی…………………………………………………………………………………………………………………….33

3-1-11-2 پاسخ­های ایمنی…………………………………………………………………………………………………………………………….35

1-3-1-11-2 دفاع غیراختصاصی……………………………………………………………………………………………………………………36

2-3-1-11-2 دفاع اختصاصی………………………………………………………………………………………………………………………….37

4-1-11-2 دستگاه لنفاوی………………………………………………………………………………………………………………………………37

1-4-1-11-2 غده تیموس………………………………………………………………………………………………………………………………38

2-4-1-11-2 غده بورس فابریسیوس……………………………………………………………………………………………………………..39

3-4-1-11-2 طحال………………………………………………………………………………………………………………………………………..40

2-11-2 سلنیوم و ویتامین E…………………………………………………………………………………………………………………………..42

3-11-2 کاربرد سلنیوم در تولیدمثل……………………………………………………………………………………………………………….44

4-11-2 سلنیوم و غده تیروئید………………………………………………………………………………………………………………………..44

12-2 احتیاجات طیور به سلنیوم……………………………………………………………………………………………………………………..45

13-2 کمبود سلنیوم………………………………………………………………………………………………………………………………………..46

14-2 سمیت سلنیوم………………………………………………………………………………………………………………………………………..47

فصل سوم: مواد و روش­ها…………………………………………………………………………………………………………………….51

1-3 مراحل آزمایش­های مزرعه­ای……………………………………………………………………………………………………………………51

1-1-3 محل و زمان انجام آزمایش…………………………………………………………………………………………………………………..51

2-1-3 آماده­سازی سالن…………………………………………………………………………………………………………………………………..51

3-1-3 مدیریت پرورش…………………………………………………………………………………………………………………………………….52

2-3 گروه­های آزمایشی و پرندگان آزمایشی…………………………………………………………………………………………………….53

3-3 برنامه واکسیناسیون در دوران پرورش……………………………………………………………………………………………………..53

4-3 مشخصات جیره…………………………………………………………………………………………………………………………………………54

5-3 نحوه تهیه تیمارها……………………………………………………………………………………………………………………………………..55

6-3 متغیرهای مورد بررسی……………………………………………………………………………………………………………………………..57

1-6-3 ارزیابی سیستم ایمنی…………………………………………………………………………………………………………………………..57

2-6-3 خون­گیری جهت تعیین برخی فراسنجه­های خونی…………………………………………………………………………….57

3-6-3 تفکیک لاشه………………………………………………………………………………………………………………………………………….58

7-3 مدل آماری آزمایش…………………………………………………………………………………………………………………………………..58

فصل چهارم: نتایج و بحث…………………………………………………………………………………………………………………….61

1-4 سیستم ایمنی……………………………………………………………………………………………………………………………………………61

1-1-4 مونوسیت­ها……………………………………………………………………………………………………………………………………………61

2-1-4 لنفوسیت­ها……………………………………………………………………………………………………………………………………………61

3-1-4 هتروفیل­ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………….62

4-1-4 ائوزینوفیل­ها………………………………………………………………………………………………………………………………………….62

5-1-4 نسبت هتروفیل به لنفوسیت………………………………………………………………………………………………………………..62

2-4 اندام­های لنفوئیدی……………………………………………………………………………………………………………………………………67

1-2-4 طحال…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….67

2-2-4 بورس فابریسیوس…………………………………………………………………………………………………………………………………67

3-2-4 تیموس………………………………………………………………………………………………………………………………………………….67

3-4 فراسنجه­های بیوشیمیایی خون………………………………………………………………………………………………………………..72

1-3-4 گلوکز…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….72

2-3-4 تری­گلیسرید…………………………………………………………………………………………………………………………………………72

3-3-4 کلسترول……………………………………………………………………………………………………………………………………………….72

4-3-4 لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL)……………………………………………………………………………………………………….73

5-3-4 لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL)………………………………………………………………………………………………………..73

4-4 خصوصیات لاشه………………………………………………………………………………………………………………………………………..80

1-4-4 ران­ها……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..80

2-4-4 سینه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..80

3-4-4 پشت و بال­ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………80

4-4-4 کبد……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….81

5-4-4 چربی محوطه بطنی……………………………………………………………………………………………………………………………..81

6-4-4 قلب……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….81

7-4-4 سنگدان………………………………………………………………………………………………………………………………………………..81

فصل پنجم: نتیجه­گیری و پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………91

1-5 نتیجه­گیری کلی………………………………………………………………………………………………………………………………………..91

2-5 پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………………………………………92

فصل ششم: منابع…………………………………………………………………………………………………………………………………95

فهرست منابع…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….95

 

 

فهرست جداول

جدول 1-3 تغییرات درجه حرارت سالن در طول دوره پرورش………………………………………………………………………52

جدول 2-3 برنامه واکسیناسیون انجام شده جوجه­های گوشتی در دوره آزمایش………………………………………….53

جدول 3-3 ترکیب جیره پایه مورد استفاده در طول دوره آزمایشی (درصد)…………………………………………………54

جدول 4-3 مقادیر نانوسلنیوم و آب آشامیدنی از آغاز هفته چهارم تا پایان هفته ششم………………………………..56

جدول 1-4 مقایسه میانگین اثرات تیمارهای آزمایشی بر تعداد گلبول­های سفید خون جوجه­های گوشتی در سن 42 روزگی (درصد)…………………………………………………………………………………………………………………………………….63

جدول 2-4 مقایسه میانگین اثرات تیمارهای آزمایشی بر وزن اندام­های لنفاوی جوجه­های گوشتی در سن 42 روزگی (درصدی از وزن زنده)……………………………………………………………………………………………………………………………68

جدول 3-4 مقایسه میانگین اثرات تیمارهای آزمایشی بر فراسنجه­های خونی جوجه های گوشتی در سن 42 روزگی (میلی­گرم بر دسی­لیتر)………………………………………………………………………………………………………………………….74

جدول4-4 مقایسه میانگین اثرات تیمارهای آزمایشی بر اجزا لاشه و امعاء و احشاء جوجه­های گوشتی در سن 42 روزگی (درصدی از وزن زنده)…………………………………………………………………………………………………………………….82

 

      فصل اول

    مقدمه

ضرورت و اهمیت موضوع
یكی از مهم­ترین بخش­های صنعت تمام كشورها كه با امنیت غذایی در ارتباط است، صنایع غذایی می باشد. با كمبود منابع غذایی و افزایش جمعیت، توسعه این بخش از صنعت ضروری به ­نظر می­رسد. استفاده از فناوری­های نوین در این بخش، رویكردی جدید است كه می­تواند مورد توجه قرار گیرد. حال بایستی توسعه پایدار در این صنعت را دنبال كرد و با كمك فناوری به توسعه بهره­­­وری در آن باشیم (بی­نام، 1391). گوشت مرغ به­ عنوان یک منبع ارزان و ارزشمند مواد مغذی در اغلب کشورها مورد پذیرش مصرف­کننده­ها قرار گرفته است (گراشورن[1]، 2007). رژیم­های غذایی مبتنی بر مصرف فرآورده­های گوشتی به دلیل افزایش مصرف چربی، کلسترول و ترکیب نامناسب اسیدهای چرب در جیره باعث شیوع بیماری­های قلبی-عروقی، متابولیکی، روماتیسم و نارسایی­های بینایی در بسیاری از جوامع انسانی شده است (فارل[2]، 1995). از این ­رو در سال­های اخیر، توجه زیادی به تحقیقات مرتبط با کاهش میزان چربی، کلسترول و تغییر ترکیب اسیدهای چرب در گوشت دام­های مختلف به­ خصوص مرغ معطوف شده است (لوپز فرر و همکاران[3]، 1999). علاوه بر انتخاب ژنتیکی، بعضی از مواد تغذیه­ای مانند افزودنی­های جیره و غلظت مواد معدنی قادر به تغییر بیان ژن های مسئول پاسخ ایمنی از طریق ایجاد تغییر در روند رشد سیستم ایمنی و هم­چنین میزان آنتی­بادی­های تولید شده در برابر عفونت­ها هستند. استفاده از مواد افزودنی مناسب مانند آنتی­اکسیدان­ها (سلنیوم و ویتامین E) در تغذیه طیور به­ عنوان یک راه حل در به­ کارگیری هر چه بهتر خوراک توسط آن­ها محسوب می­شود (توحیدی، 1388). گزارشات موجود، میزان کافی سلنیوم در جیره غذایی طیور را ضروری دانسته­اند، زیرا به ­موجب آن بیماری تراوش آب در زیر پوست و فیبروزیس پانکراسی کاهش می­یابد (کانتور و همکاران[4]، 1975). اخیراً با پیشرفت­های موجود در علوم نانوتکنولوژی، نانو­سلنیوم­ها و اثرات آن­ها مورد توجه واقع شده­اند، زیرا ثابت شده است که مواد در ابعاد نانومتری، خصوصیات جدید و متفاوتی را نسبت به­ زمانی­­ که به­ صورت توده هستند، از خود نشان می­دهند (وانگ و همکاران[5]، 2007).

فناوری نانو از جمله فناوری­های نوینی است که امیدهای زیادی را برای رفع کمبودها و توسعه بخش کشاورزی ایجاد نموده است (بی­نام، 1391). نانوتكنولوژی، مهندسی در سطح اتم و یا گروهی از اتم­هاست. بنابراین، علم نانوتكنولوژی توانمندی تولید مواد، ابزارها و سیستم­های جدید برای در دست گرفتن كنترل در سطوح ملكولی و اتمی با استفاده از

مناسب درجهت نیل به هدفها، مهمترین فرآیند سازمان راتشکیل می دهد وبه محض پدیدآمدن فرآیند مزبور می‌توان ادعا کرد که تشکیلات به وجود آمده است. بنابراین وقتی ازسازمان صحبت می شود، منظور هم فرآیند سازمان است وهم ساختار آن. به عبارت دیگر هرسازمان فرآیند وساختار مشخصی دارد.

اشاره به همه تعاریف سازمان ازحوصله این بحث خارج است ولذا فقط به ذکر چند نمونه از این تعاریف اکتفا می شود :

سازمان عبارت است از دستـه بنـدی وگروه بنـدی افراد درقالبهای نظام یافتـه به گونـه ای که مساعی هماهنگ شده آنها دریک محیط متغیر به صورت وسیله ای برای نیل به هدفهای سازمانی درآید1.

برمبنای تعریف دیگر، سازمان عبارت است ازفرآیندی نظام یافته از روابط متقابل افراد برای دست یافتن به هدفهای معین2.

می بینیم که تعریف اخیر از 5 عنصر تشکیل شده است :

سازمان همیشه از افراد تشکیل می شود.
این افراد به طریقی با یکدیگر ارتباط دارند. به عبارت دیگر بین آنها روابط متقابل برقرار است.
این روابط متقابل را می توان نظام بخشید.
کلیه‌افراد درسازمان دارای‌هدفهای‌مشخص هستندوبعضی ازاین هدفها درعملکردآنها اثرمی‌گذارد. هرفرد انتظار دارد که ازطریق همکاری درسازمان به هدفهای شخصی خود نیز نائل شود.
این روابط متقابل‌همچنین نیل به هدفهای‌مشترک‌سازمانی را که ممکن است باهدفهای شخصی کارکنان‌متفاوت باشد، میسرمی‌کند. به عبارت دیگراعضای سازمانها برای دست‌یافتن به هدفهای فردی، حصول هدفهای مشترک سازمانی را دنبال می‌کنند.
بادقیق‌شدن درتعریف اخیر ملاحظه می‌شود که روی موضوع « روابط متقابل » بین افراد تأکیدخاص شده است، به این معنی که سازمان‌چیزی جز روابط متقابل بین افراد نیست وساختارسازمانی این روابط متقابل را که شامل تعیین نقشها، روابط بین افراد، فعالیتها، سلسله مراتب هدفها وسایر ویژگیهای سازمان است منعکس می نماید.

در واقع بقاء عملکرد وتوسعه هرسازمان به وجود وکاربرد نیروهای انسانی کاردان وکارآمدش بستگی دارد، لذا یکی از تکالیف اولیـه هرسازمـان جذب، نگهداری، بهسازی وکاربرد بهترین افراد ممکن برای انجام مشاغل گونـاگون درسطوح مختلف سازمـانی می بـاشد. انجام این تکلیف برعهده مدیریت منـابع انسانی سازمان می باشد.

جدیدترین نظریه دربـاره اداره انسـانی در دهـه 1980 تحت عنـوان مدیریت منابع انسانی واداره کارکنان مطرح‌شده است. براساس این دیدگاه مدیریت منابع انسانی واداره کارکنان عبارت است ازشناسایی اهمیت نیروی کار سـازمـان به عنـوان یک عنصر حیاتی درکسب اهداف سازمانی واستفاده چندگانه درفعالیتها و کارکردهای منابع انسانی به گونه ای که به طور مؤثر ومنصفانه ای منافع فردی کارکنان، سازمان وجامعه را تضمین نماید3.

باتوجه به تعریف فوق می توان سه هدف زیر را مبنای کار سیستم مدیریت منابع انسانی   قرارداد4.

تأمین نیروی انسانی لازم باحداقل هزینه.
تأمین هدفهای کارکنان ورفع احتیاجات مادی ومعنوی وجلب رضایت آنها.
تأمین هدفهای اجتماعی باتوجه به مسائل و رویدادهای محیط اجتماعی سازمان وپاسخ گویی به موقع به این مشکلات ومسائل مربوط به آن.
به منظور رسیدن به هدفهای فوق‌الذکر وظایف خاصی بایـد انجـام گیـرد. مجموعه وظایفی راکه باید در سیستم مدیریت‌نیروی انسانی هرسازمان به مرحله عمل درآیندمی‌توان به دودسته‌کلی تحت‌عنوان وظایف مدیریت (طرح ریزی، سازماندهی، هدایت، برقراری ارتباط ، کنترل وارزیابی عملکرد) و وظایف اجرایی (عملیات استخدامی، آموزش وبهسازی، نگهداری نیروی انسانی وکاربرد) تقسیم نمود5.

مهمترین وظیفه مدیر پرسنل، طرح ریزی وبرنامه ریزی نیروی انسانی است.

برنامه ریزی نیروی انسانی در دومرحله صورت می گیرد :

برآورد وتعیین احتیاجات
پیش بینی روشهای تأمین احتیاجات
بعد ازبرآورد منابع انسانی موردنیاز باید به پیش بینی وبرنامه ریزی برای تأمین احتیاجات سازمان پرداخت. برای تأمین منابع انسانی موردنیاز می توان به کارمندیابی در داخل یا خارج سازمان اقدام نمود. درتأمین احتیاجات نیروی انسانی ازطریق پرسنل موجود وبرنامه‌ریزی برای جابه‌جایی منظم ومؤثرکارکنان، موضوع برنامه‌ریزی دوران خدمت یا برنامه ریزی مسیر پیشرفت شغلی مطرح می‌گردد. بدین معنی که « چگونه کارکنان واجد شرایط درسازمان راشناخته، آموزش داده وآماده ساخت تا بتوانند نیازهای سازمان را تأمین نمایند وپستهای خالی را پرکنند » طی برنامه آموزش وتوسعه کوشش می شود تا برای شرکت کنندگان آگاهی علمی وتجربه عملی در زمینه های موردنظر ایجاد شود، بینش وتفکر آنان نسبت به شغل وسازمان وسعت یابد، واعتماد به نفس وحس مسئولیت پذیری درآنان تقویت گردد تا نهایتاً برای تصدی مشاغل بالاتر از درون سازمان، ضمن رفع نیازهای پرسنلی درکارکنان این احساس را بوجود می آورد که برای آنان آینده بهتری ازنظر شغلی وجود دارد ونتیجتاً انگیزه بیشتری را نسبت به کار ایجاد می کند6.

دراین پـایـان نامه تلاش می شود که مشکلات برنامه ریزی مسیر پیشرفت شغلی در رابطه با میـزان رضایتمندی ازکار درشرکت توانیر مورد بررسی قرارگیرد. برای بررسی علمی مشکلات برنامه ریزی دوران خدمت از روش علمی تحقیق پیروی شده است. بدین ترتیب فصل اول پایان نامه به ارائه طرح تحقیق اختصاص یافته است. دراین فصل تعریف موضوع تحقیق، اهمیت تحقیق، علت انتخاب موضوع، انگیزه وهدف تحقیق، مسأله تحقیق، مروری مختصر برمطالعات گذشته، فرضیه ها، قلمرو زمانی ومکانی، روش تحقیق، روش جمع آوری اطلاعات، محدودیتها ومشکلات تحقیق وتعریف واژه ها واصطلاحات ارائه گردیده است. درفصل دوم به بررسی فرضیه ها ازدیدگاه تئوری پرداخته شده است.

درفصل مزبورکلیاتی درمورد مسیرپیشرفت شغلی (برنامه ریزی دوران خدمت) و برنامه‌ریزی دوران خدمت از دیدگاه سازمانی وفردی وهمچنین رابطه برنامه ریزی دوران خدمت ومیزان رضایت ازکار مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد.

در ادامه درفصل سوم روش تحقیق یا به عبارتی به بیان شیوه انجام بررسی وتحقیق پرداخته شده است و درفصل چهارم تجزیه وتحلیل داده ها و ارتباط آنان با فرضیه هـا مـورد بـررسی قرار می‌گیرد و درفصل پنجم به نتیجه گیری و ارائه پیشنهادها پرداخته می شود.

چکیده :

1-2 اهمیت وضرورت تحقیق ………………………………………………………………………………………………………….6

 1-3 اهداف تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………. 6

  1-4 سئوالات تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………… 7

فصل دوم: مروری بر تحقیقات انجام شده

2-1- کلیات…………………………………………………………………………………………………………………………………..9

2-2- قارچ رایزوکتونیا سولانی …………………………………………………………………………………….. ………………..9

2-2-1- معرفی قارچ رایزوکتونیا سولانی…………………………………………………………………………………………..9

2-2-2- بیماری‌های قارچ رایزوکتونیا سولانی…………………………………………………………………………………..10

2-2-3- کنترل بیماری­های قارچ رایزوکتونیا سولانی………………………………………………………………………….12

2-3- گیاه‌شناسی……………………………………………………………………………………………………………………………13

2-3-1- گیاه دارویی اکالیپتوس……………………………………………………………………………………………………….13

2-3-2- گیاه دارویی آویشن…………………………………………………………………………………………………………..14

2-3-3- گیاه دارویی بابونه…………………………………………………………………………………………………………… 16

2-3-4- گیاه دارویی رازیانه…………………………………………………………………………………………………………..18

2-3-5- گیاه دارویی رزماری ………………………………………………………………………………………………………..20

2-3-6- گیاه دارویی نعنا فلفلی………………………………………………………………………………………………………21

2-3-7- گیاه دارویی سنبل الطیب…………………………………………………………………………………………………..24

2-4- اسانس‌ها………………………………………………………………………………………………………………………..25

2-5- مبارزه بیولوژیک……………………………………………………………………………………………………………26

فصل سوم: مواد و روش‌ها

3-1- مشخصات محل آزمایش ……………………………………………………………………………………………………32

3-2- مشخصات اجرایی طرح …………………………………………………………………………………………………….32

3-3- تهیه اسانس‌های گیاهی ………………………………………………………………………………………………………32

3-3-1- روش استخراج اسانس ………………………………………………………………………………………………….32

3-3-2- جدایه‌های قارچی …………………………………………………………………………………………………………33

 

3-4- مراحل کار ……………………………………………………………………………………………………………………….33

3-4-1- طرز تهیه محیط کشت……………………………………………………………………………………………………33

3-5- اندازه گیری صفات مورفولوژیکی………………………………………………………………………………………..34

3-6- تعیین کمترین غلظت بازدارندگی…………………………………………………………………………………………34

3-7- درصد بازدارندگی از رشد…………………………………………………………………………………………………..34

3-8- محاسبات آماری………………………………………………………………………………………………………………..35

فصل چهارم: نتایج

4-1- نتایج تجزیه واریانس و مقایسه میانگین صفات……………………………………………………………………..37

4-1-1- گیاه دارویی آویشن……………………………………………………………………………………………………….37

4-1-2- گیاه دارویی اکالیپتوس…………………………………………………………………………………………………..37

4-1-3- گیاه دارویی بابونه…………………………………………………………………………………………………………38

4-1-4- گیاه دارویی رازیانه……………………………………………………………………………………………………….39

4-1-5- گیاه دارویی رزماری …………………………………………………………………………………………………….39

4-1-6- گیاه دارویی نعنا فلفلی ………………………………………………………………………………………………….40

فصل پنجم: نتیجه گیری و بحث

5-1- نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………………………54

فصل ششم : منابع

منابع …………………………………………………………………………………………………………………………………………61

فهرست جداول

عنوان                                                     صفحه

جدول 4-1: تجزیه واریانس صفات مورد بررسی در تیمارهای روز و غلظت………………………………………47

ادامه جدول 4-1: تجزیه واریانس صفات مورد بررسی در تیمارهای روز و غلظت……………………………….48

جدول 4-2: مقایسه میانگین اثرات ساده روز و غلظت بر روی صفات مورد ارزیابی……………………………..49

جدول 4-3: مقایسه میانگین اثرات ساده روز و غلظت بر روی آویشن………………………………………………..50

جدول 4-4: مقایسه میانگین اثرات متقابل روز و غلظت …………………………………………………………………..51

جدول 4-5: مقایسه میانگین اثرات متقابل روز و غلظت بر آویشن……………………………………………………..52

فهرست نمودارها

عنوان                                                                                          صفحه

نمودار 4-1: نتایج مقایسه میانگین اثرات ساده غلظت اسانس­‌های اعمال شده بر قارچ رایزوکتونیا سولانی……………41

نمودار 4-2: نتایج مقایسه میانگین اثرات ساده غلظت های مختلف آویشن بر قارچ رایزوکتونیا سولانی……………….42

نمودار 4-3: نتایج مقایسه میانگین اثرات ساده تعداد روز پس از اعمال اسانس‌ها بر قارچ رایزوکتونیا سولانی……….43

نمودار 4-4: نتایج مقایسه میانگین اثرات متقابل تعداد روز پس از اعمال تیمار و غلظت اسانس نعنا بر قارچ رایزوکتونیا سولانی………………………………………………………..44

نمودار 4-5: نتایج مقایسه میانگین اثرات متقابل تعداد روز پس از اعمال تیمار و غلظت اسانس رزماری بر قارچ رایزوکتونیا سولانی………………………………………..44

نمودار 4-6: نتایج مقایسه میانگین اثرات متقابل تعداد روز پس از اعمال تیمار و غلظت اسانس بابونه بر قارچ رایزوکتونیا سولانی………………………………………….45

 نمودار 4-7: نتایج مقایسه میانگین اثرات متقابل تعداد روز پس از اعمال تیمار و غلظت اسانس اکالیپتوس بر قارچ رایزوکتونیا سولانی………………………………………….45

نمودار 4-8: نتایج مقایسه میانگین اثرات متقابل تعداد روز پس از اعمال تیمار و غلظت اسانس رازیانه بر قارچ رایزوکتونیا سولانی………………………………………….46

نمودار 4-4: نتایج مقایسه میانگین اثرات متقابل تعداد روز پس از اعمال تیمار و غلظت اسانس آویشن بر قارچ رایزوکتونیا سولانی………………………………………….46

فهرست اشکال

عنوان                                                                                                            صفحه

شکل 2-1: هسته های رنگ آمیزی شده قارچ Rhizoctonia solani…………………………………………  25 

 شکل 2-2: قارچ Rhizoctonia solani  بر ریشه های سنبل الطیب……………………………………………..25

تصویر 1- برداشت دیسکهای قارچی…………………………………………………………………………………………….59

تصویر2- تهیه محیط کشت…………………………………………………………………..……………………………………..59

تصویر 3- آماده کردن پتری دیش ها…………………………………………………………………………………………. 60

تصویر 1- قارچ های رشد یافته…………………………………………………………………………………………………..60

چکیده

امروزه به دلیل بروز برخی مشكلات و تهدیدهای ناشی از مصرف سموم شیمیایی در سیستم‌های كشاورزی، گرایش به استفاده از تركیبات طبیعی گیاهان با ویژگی ضدقارچی، ضدباكتریایی و آنتی اكسیدانی در كنترل بیماری‌ها رو به افزایش است. قارچ Rhizoctonia solani یکی از مهم‌ترین قارچ‌های بیماری‌زای خاكزی است. به منظور بررسی اثر اسانس­های گیاهی در جلوگیری از رشد قارچ آزمایش فاکتوریل در غالب طرح کاملا تصادفی  با 3 تکرار در آزمایشگاه بیماری شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دامغان در سال 1392 انجام شد. در این تحقیق  6 سطح (200،400،600،800،1000 ،0) میکرولیتر در لیتر از اسانس‌های گیاه‌های اکالیپتوس، بابونه، رازیانه، رزماری، نعنا و 4 سطح ( 50،100،150 و 0) میکرولیتر در لیتر از اسانس گیاه آویشن در سه تکراردر روزهای 3و5و7  پس از کشت مورد بررسی قرارگرفت. جهت بررسی میزان رشد میسلیوم قارچ از محیط  کشت جامد PDA استفاده شد. نتایج بررسی­های آماری نشان داد که از میان 6 اسانس گیاهی مورد مطالعه اسانس­های نعنا و رازیانه بیش‌ترین میزان بازدارندگی از خود نشان دادند. نتایج حاصل نشان داد اثر نوع و غلظت اسانس بر درصد  قارچ رایزوکتونیا سولانی در سطح احتمال آماری 1 درصد دارای اختلاف معنی­داری می­باشد، هدف از این تحقیق واکنش قارچ­های بیماری­زا نسبت به اسانس­های گیاهی مختلف ،تعیین غلظت مناسب اسانس­های گیاهی در کنترل فعالیت قارچ و توسعه کشاورزی­پایداروارگانیک­بود. .
کلمات کلیدی: اسانس ، گیاهان دارویی،  Rhizoctonia solani ، محیط کشت

مقدمه
دانشمندان تلاش می‌کنند که روش‌های جدید افزایش تولید مواد غذایی برای جمعیت همواره در حال رشد بشر را پیدا نمایند، ولی متاسفانه خسارت زیاد قارچ‌های بیماری‌زای گیاهی به محصولات غذایی هنوز هم انکار ناپذیر است. امروزه کاربرد ترکیبات شیمیایی به عنوان ارزان‌ترین و متداول‌ترین روش کنترل بیماری‌های گیاهی مورد توجه است ولی این مواد معمولا در طبیعت به کندی تجزیه می‌شود و به همین دلیل باعث ایجاد مسمومیت برای انسان و جانواران اهلی و سایر موجودات زنده می‌شود (کارامان و همکاران .2001)[1].

جامعه بشری برای تولید فرآورده‌های کشاورزی با دشواری و بحران خاصی روبرو گردیده است. همچنین افزایش جمعیت نیاز به تولید مواد غذایی را افزایش داده است. دسترسی به این هدف با افزایش سطح زیر کشت، افزایش عملکرد در واحد سطح وحفظ محصول امکان‌پذیراست. از طرف دیگر استفاده از روش‌های شیمیایی به منظور کنترل آفات و بیماری‌های گیاهی سلامت محیط زیست را به خطر می اندازد. اگر چه این سموم در مبارزه با بیماری‌ها در کوتاه مدت نتایج موثری به همراه داشته‌اند.اما به تدریج اثرات سوء آنها بر انسان، موجودات زنده و محیط زیست آشکار گردیده است. روش‌های مختلفی مانند کنترل بیولوژیک و استفاده از عصاره‌های گیاهان دارویی به منظور رفع این مشکلات توصیه شده‌اند.در این میان استفاده از عصاره‌های گیاهان دارویی به دلیل عوارض جانبی کمتر، عدم مقاومت پاتوژنی، پایین بودن هزینه تولید، تجزیه شدن درخاک و عدم آلودگی محیط زیست می‌تواند به عنوان جایگزین مناسب سموم شیمیایی مطرح شود (قاسمی، 2010([2].

یكی از مهم‌ترین عوامل محدودكننده تولید، بیماری‌های گیاهی هستند. هر ساله بخش قابل توجهی از تولیدات گیاهی در اثر بیماری‌های گیاهی از بین می‌روند و این در حالی است كه بیش از 800 میلیون نفر در جهان از غذای كافی برخوردار نیستند. تركیبات شیمیایی كه به صورت مصنوعی تولید می‌شوند، علاوه بر آلودگی‌های زیست محیطی، سلامت بشر را نیز تهدید می‌كنند (افضل و همکاران، 1997)[3].

متأسفانه اغلب رویكرد‌هایی كه طی یكی دو قرن اخیر در كشاورزی اتخاذ شده با تولید پایدار، مغایرت دارد. استفاده مكرر و  بی‌رویه از تركیبات شیمیایی، علاوه بر آلودگی محیط زیست، موجب بروز پدیده مقاومت در برابر آفت كش‌ها شده و در نتیجه پتانسیل خسارت آفرینی عوامل بیماری‌زا را به شدت افزایش می‌دهد (نارایان سامی، 2002)[4].

عوامل بیماری‌زای گیاهی در مقابل مواد شیمیایی آفت کش مقاومت نشان می‌دهند و هر روز شاهد افزایش تعداد عوامل بیماری‌زای مقاوم به آن‌ها هستیم، بنابراین نیاز به پژوهش در راستای کشف مواد جدید ضد قارچی که تجدید شونده سازگار با محیط زیست و به آسانی قابل تهیه باشد ضروری می‌نماید (رمضانی و همکاران، 2002)[5].

 کنترل زیستی عوامل بیماری‌زای گیاهی با هدف کاهش اثرات خطرناك آفت‌کش‌های شیمیایی از جمله تهدید سلامتی بشر، آلودگی محیط زیست، از بین بردن موجودات غیر هدف و پیدایش عوامل بیماریزای مقاوم یک اولویت می ‌باشد. در این راستا استفاده از پتانسیل ضد میکروبی متابولیت‌های گیاهی طی سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. مبارزه بیولوژیک به‌عنوان یک پدیده جدید چشم اندازه مناسبی را از خود نشان داده است. کشور پهناور ایران نیز به دلیل داشتن گذشته درخشان در زمینه دانش گیاهان دارویی، شرایط اقلیمی و اکولوژیک متنوع و وجود تنوع گونه‌ای و ژنتیکی فراوان گیاهی، از شرایط بسیار مطلوبی در زمینه توسعه دانش گیاهان دارویی و تولید داروهای گیاهی در جهان برخوردار است (عبدالملکی و همکاران، 2011)[6].

استفاده از تركیبات طبیعی در كنترل آفات و بیماری‌های گیاهی، یكی از راهكارهای كاهش مخاطرات زیست محیطی است. دراین راستا، پژوهش­گران زیادی درسال‌های اخیر به مطالعه اثرات ضد باكتریایی، ضدقارچی وحشره كشی اسانس‌ها و عصاره‌های گیاهی پرداخته‌اند (علام و همکاران، 2007)[7].

گیاهان معمولاتوانایی دفاع از خود را با تولیدانواع متابولیت‌های ثانویه شامل آلکالوئید‌ها، ترپنوئیدها، استروئیدها و دیگر ترکیبات آروماتیک که احتمالا برای دشمنان آن‌ها نا مطلوب و یا حتی سمی‌اند را به‌دست آورده‌اند (لیو وهماکران، 2001)[8] .

گیاهان بالغ بر هزار متابولیت ثانویه طبیعی با وزن مولکولی پائین تولید می‌کنند (دیاکسون، 2001)[9]. شناخت و بررسی این متابولیت‌ها می‌تواند كمك مؤثری به كنترل آفات و امراض بنماید (ازلان و همکاران، 2003)[10].

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که برخی از این ترکیبات می‌تواند برای کنترل عوامل بیماری‌زای  گیاهی و یا حداقل به عنوان مدلی برای ساخت ترکیبات آفت کش‌های جدید مورداستفاده قرار گیرند(رسولی و میرمصطفی، 2002)[11].

مطالعه در زمینه وظایف این تركیبات در گیاهان، یك موضوع جذاب و مهم برای بسیاری از پروژه‌های تحقیقاتی شده است و نقش های اكولوژیكی تعدادی از این تركیبات مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته است، با مطالعاتی كه تاكنون صورت گرفته است، به نظر می‌رسد كه متابولیت‌های ثانویه، به عنوان موادی طبیعی، نقش های اكولوژیكی مهمی در واكنش‌های دفاعی گیاهان دارند. بسیاری از متابولیت‌ها در دفاع گیاه در مقابل آفات و امراض مؤثر می‌باشند (کاون، 1999)[12].

اسانس‌هاو عصاره‌های گیاهی دارای تركیباتی با فعالیت‌های زیستی متفاوت هستند (رودریگویز و همکاران، 2005)[13].

در سال‌های اخیر شرکت‌های تجاری از نتایج یافته‌های پژوهشی در مورد خواص آفت کشی اسانس‌های گیاهی استفاده نموده و ترکیبات آفت کشی را به بازار عرضه نموده اند (لیو و هماکران، 2001).

استفاده از پتانسیل بالقوه مواد بیولوژیکی با اثرات ضدباکتریایی، ضدقارچی و حشره کشی مورد توجه محققین زیادی قرار گرفته است (مویما و همکاران، 2004).[14]